رویکرد فقیهان به موضوع بیع انسان آزاد در پرتو روایت سکونی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

فردوسی مشهد

چکیده

دراین مقاله عملکرد فقها در مواجهه باروایت ان امیرالمومنین(ع) اتی برجل قدباع حرا فقطع یده باروش توصیفی-تحلیلی در دو بعدجرم انگاری و مجازات جرم مورد بررسی قرار گرفته و بیان می‌شود که فقهای متقدم این جرم را درقالب جرم سرقت با مجازات قطع یا تعزیر؛ جرم مفسدفی‌الارض و مجازات قطع، جرم دفع فساد بامجازات قطع یا تعزیر و فقهای متأخر جرم آدم‌ربایی و عدم تعیین مجازات؛ بیان می دارند این در حالی است که نص روایت مذکور؛ این جرم را «بیع حر» و مجازات «قطع ید» را برای آن بیان نموده است.
 از همین‌رو عملکرد فقهاء در تمسک به آرای فقهای متقدم(عمل فقهاء) مقدم بر نص روایت بوده و این تقیّد فقهاء به آرای فقهای متقدم بالاخص فتوای شیخ‌طوسی و ادله ایشان باعث شده که فقهای بعداز وی در توجیه رای ایشان برامده و به بسط نظرشان بپردازند. لذا برخی از اطلاق این سنت دست برداشته و آن را مقید به صغروکبر دانسته، برخی این تقیید را قبول نکرده و حکم روایت را مطلق بیان‌کرده، برخی به قدرمتیقن روایت بسنده کرده و حکم را قابل تسری در قدرمتیقن روایت دانسته و برخی با کمک گرفتن از دیگر روایات قائل به اطلاق روایت شدهاند.
ازاین‌رو این جرم را که کثرت احیای به بردگی گرفتن انسان‌ها را به دنبال دارد و نسبت به حقوق آنان محدویت ایجادکرده، نافی اراده‌اش و محدود و محصور کننده اختیار او است و نیاز به بازدارنده محکمی همچون قطع‌ید؛ و سهولت اجرا(عدم نیاز به شروط سرقت مال) می باشد را؛ می‌توان تحت عنوان«تجارت انسان»با مجازات«قطع ید»قلمداد نمود.
 
 

کلیدواژه‌ها


  1. 1. اردبیلى، احمد بن محمد، مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان، 14 جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم ، اول، 1403 .
    2. اردبیلى، سید عبد الکریم موسوى، فقه الحدود و التعزیرات، 4 جلد، مؤسسة النشر لجامعة المفید رحمه الله ، دوم، 1427 .
    3. اصفهانى، فاضل هندى، محمد بن حسن، کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام، 11 جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم ، اول، 1416 .
    4. تبریزى، جواد بن على، أسس الحدود و التعزیرات، در یک جلد، دفتر مؤلف ، اول، 1417
    5. جمعى از مؤلفان، مجلة فقه أهل البیت علیهم السلام (بالعربیة)، 52 جلد، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت علیهم السلام ، اول، بی تا.
    6. جوهرى، اسماعیل بن حماد، الصحاح - تاج اللغة و صحاح العربیة، 6 جلد، دار العلم للملایین، بیروت ، اول، 1410 .
    7. حائرى، سید على بن محمد طباطبایى، ریاض المسائل (ط - الحدیثة)، 16 جلد، مؤسسه آل البیت علیهم السلام ، اول، 1418 .
    8. حلبى، ابو الصلاح، تقى الدین بن نجم الدین، الکافی فی الفقه، در یک جلد، کتابخانه عمومى امام امیر المؤمنین علیه السلام، اصفهان - ایران، اول، 1403 .
    9. حلّى، ابن ادریس، محمد بن منصور بن احمد، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى، 3 جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم ، دوم، 1410 .
    10. حمیرى، نشوان بن سعید، شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم، 12 جلد، دار الفکر المعاصر، بیروت ، اول، 1420 .
    11. خراسانى، حسین وحید، منهاج الصالحین، 3 جلد، مدرسه امام باقر علیه السلام ، پنجم، 1428 .
    12. خوانسارى، سید احمد بن یوسف، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، 7 جلد، مؤسسه اسماعیلیان ، دوم، 1405 .
    13. راوندى، قطب الدین، سعید بن عبداللّه، فقه القرآن، 2 جلد، انتشارات کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى - رحمه الله ، دوم، 1405 .
    14. سبزوارى، سید عبد الأعلى، مهذّب الأحکام، 30 جلد، مؤسسه المنار - دفتر حضرت آیة الله ، چهارم، 1413 .
    15. شاهرودى، سید محمود هاشمى، بایسته‌هاى فقه جزا، در یک جلد، نشر میزان - نشر دادگستر ، اول، 1419 .
    16. ...............، قراءات فقهیة معاصرة، دو جلد، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت علیهم السلام ، اول، 1423 .
    17. ...............، مقالات فقهیة، در یک جلد، مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، بیروت ، اول، 1417 .
    18. شاهرودى، محمد ابراهیم جناتى، منابع اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامى، در یک جلد، بی تا.
    19. شوشترى، محمد تقى، النجعة فی شرح اللمعة، 11 جلد، کتابفروشى صدوق ، اول، 1406
    20. شهید اول، محمد بن مکى، اللمعة الدمشقیة فی فقه الإمامیة، در یک جلد، دار التراث - الدار الإسلامیة، بیروت ، اول، 1410 .
    21. شهید ثانى، زین الدین بن على، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة (المحشّى - کلانتر)، 10 جلد، کتابفروشى داورى ، اول، 1410 .
    22. ...............، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، 15 جلد، مؤسسة المعارف الإسلامیة ، اول، 1413 .
    23. صاحب الجواهر، محمد حسن نجفی، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، 43 جلد، دار إحیاء التراث العربی، بیروت ، هفتم، 1404 .
    24. طبسى، نجم الدین، حقوق زندانى و موارد زندان در اسلام، در یک جلد، بوستان کتاب ، اول، بی تا.
    25. طوسى، ابو جعفر، محمد بن حسن، الخلاف، 6 جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم ، اول، 1407 .
    26. ...............، المبسوط فی فقه الإمامیة، 8 جلد، المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة ، سوم، 1387 .
    27. ...............، النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوى، در یک جلد، دار الکتاب العربی، بیروت ، دوم، 1400 .
    28. ...............، تهذیب الأحکام، 10 جلد، دار الکتب الإسلامیة ، چهارم، 1407 .
    29. عاملى، سید محمد حسین ترحینى، الزبدة الفقهیة فی شرح الروضة البهیة، 9 جلد، دار الفقه للطباعة و النشر ، چهارم، 1427 .
    30. علامه حلّى، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى، تبصرة المتعلمین فی أحکام الدین، در یک جلد، مؤسسه چاپ و نشر وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى ، اول، 1411
    31. ...............، تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیة (ط - الحدیثة)، 6 جلد، مؤسسه امام صادق علیه السلام ، اول، 1420 .
    32. ...............، قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام، 3 جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم ، اول، 1413 .
    33. ...............، مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة، 9 جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم ، دوم، 1413 .
    34. قرشى، سید على اکبر، قاموس قرآن، 7 جلد، دار الکتب الإسلامیة ، ششم، 1412 .
    35. قمّى، سید صادق حسینى روحانى، منهاج الصالحین (للروحانی)، 3 جلد، بی تا.
    36. کابلى، محمد اسحاق فیاض، منهاج الصالحین (للفیاض)، 3 جلد، بی تا.
    37. کلینى، ابو جعفر، محمد بن یعقوب، الکافی (ط - الإسلامیة)، 8 جلد، دار الکتب الإسلامیة ، چهارم، 1407 .
    38. کیدرى، قطب الدین، محمد بن حسین، إصباح الشیعة بمصباح الشریعة، در یک جلد، مؤسسه امام صادق علیه السلام ، اول، 1416 .
    39. گلپایگانى، سید محمد رضا موسوى، الدر المنضود فی أحکام الحدود، 3 جلد، دار القرآن الکریم ، اول، 1412 .
    40. لنکرانى، محمد فاضل موحدى، تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة - الحدود، در یک جلد، مرکز فقهى ائمه اطهار علیهم السلام ، اول، 1422 .
    41. مجلسى اول، محمد تقى، روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، 13 جلد، مؤسسه فرهنگى اسلامى کوشانبور ، دوم، 1406 .
    42. محقق حلّى، نجم الدین، جعفر بن حسن، المختصر النافع فی فقه الإمامیة، 2 جلد، مؤسسة المطبوعات الدینیة ، ششم، 1418 .
    43. ...............، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، 4 جلد، مؤسسه اسماعیلیان ، دوم، 1408 .
    44. ...............، نکت النهایة، 3 جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم ، اول، 1412 .
    45. مرعشى نجفى، سید شهاب الدین، السرقة على ضوء القرآن و السنة، در یک جلد، انتشارات کتابخانه و چاپخانه آیة الله مرعشى نجفى - ره ، اول، 1424 .
    46. موسوى خمینى، سید روح اللّه - مترجم: اسلامى، على، تحریر الوسیلة - ترجمه، 4 جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم ، 21، 1425 .
    47. ...............، تحریر الوسیلة، 2 جلد، مؤسسه مطبوعات دار العلم ، اول،بی تا.
    48. موسوى خویى، سید ابو القاسم، تکملة المنهاج، در یک جلد، نشر مدینة العلم ، 28، 1410
    49. ...............، سید ابو القاسم، مبانی تکملة المنهاج، 2 جلد، مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی ره ، اول، 1422 .
    50. یزدى، سید مصطفى محقق داماد، قواعد فقه (محقق داماد)، 4 جلد، مرکز نشر علوم اسلامى ، دوازدهم، 1406 .

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 01 اردیبهشت 1401
  • تاریخ دریافت: 19 دی 1397
  • تاریخ بازنگری: 09 شهریور 1398
  • تاریخ پذیرش: 14 آبان 1398