فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

وارسی اولویت‌های برآمده از متون شرعی در تشخیص اهم

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد و طلبه سطح چهار حوزه علمیه مشهد
2 دانشیار دانشگاه فردوسی مشهد
3 استاد دانشگاه فردوسی مشهد
چکیده
سنجه‌های تشخیص اهم در باب تزاحم ازجمله مباحث ارزشمندی است که تاکنون به‌صورت دقیق شناسایی و وارسی نشده است. در این نوشتار به یکی از سنجه‌های ترجیح در تشخیص اهم توجه شده که خاستگاه و آبشخور آن توجه و تنصیص شارع مقدس است؛ یعنی اولویت‌های مستفاد از متون شرعی از زاویهٔ مرجَّحیت. در پژوهشی توصیفی تحلیلی پس از بیان مدرک قاعدهٔ اهم و مهم، اولویت تعیین بر تخییر در اهمّ محتمل، چگونگی جمع میان بعضی از روایات متعارض در تعیین اهم ذکر شده است و سرانجام در تزاحم میان پاره‌ای از احکام باتوجه‌به آیات و روایات مبیّن ترجیح به‌مثابهٔ مرجّح قطعی یا احتمالی اهم، موقعیت سنجه‌هایی ملموس و کاربردی نظیر تقویت پایه‌های دین، توجه به کیفیت متزاحم، تقابل حقوق و دفع مفسده به هنگام شک، شناسایی شده است. باوجود این، روشن است که برای تعیین اهمِ قطعی یا احتمالی، عقل باید تمامی سنجه‌ها و کسر و انکسار آن‌ها را رصد کند و با درنظر گرفتن شرایط تزاحم، به اهم قطعی یا احتمالی دست‌ یازد.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم، ترجمۀ ناصر مکارم شیرازی، انتشارات به نشر، 1385.
آمدی، عبدالواحدبن‌محمد، غرر الحکم، قم: دار الکتاب الاسلامیة، 1410ق.
ابن‌بابویه، محمدبن‌علی، التوحید، ترجمۀ محمدعلی اردکانی، تهران: انتشارات علمی اسلامی، بی‌تا.
ابن‌بابویه، محمدبن‌علی، الامالی، تهران: نشر کتابچی، 1376.
ابن‌بابویه، محمدبن‌علی، علل الشرایع، قم: داوری، بی‌تا.
ابن‌بابویه، محمدبن‌علی، کتاب من لا یحضره الفقیه، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1413ق.
اصفهانی، محمدحسین، نهایة الدرایه فی شرح الکفایة، مؤسسۀ آل البیت علیهم السلام، بیروت: بی‌نا، 1429ق.
برقی، احمدبن‌محمد، المحاسن، قم: دار الکتاب الاسلامیه، 1371ق.
بروجردی، حسین، جامع احادیث شیعه، تهران: نشر فرهنگ سبز، 1386.
پاینده، ابوالقاسم، نهج الفصاحة، تهران: دنیای دانش، 1382.
جزایری، محمدجعفر، منتهی الدرایة فی توضیح الکفایة، قم: مؤسسۀ دار الکتاب، 1415ق.
جعفربن‌محمد، امام جعفر صادق(ع)، مصباح الشریعة، بیروت: اعلمی، 1400ق.
حر عاملی، محمدبن‌حسن، وسایل الشیعة، قم: مؤسسۀ آل البیت علیه السلام، 1414ق.
خمینی، روح‌الله، تحریر الوسیلة، قم: مؤسسۀ نشر اسلامی، 1404ق.
خوئی، ابوالقاسم، محاضرات فی اصول الفقه، به‌تقریر محمداسحاق فیاض، قم: دار الهادی، 1410ق.
خوئی، ابوالقاسم، مصباح الاصول، به‌تقریر محمدسرور واعظ بهسودی، قم: داوری، 1422ق.
خوئی، ابوالقاسم، مصباح الفقاهة، به‌تقریر محمدعلی توحیدی، قم: نشر سید الشهداء(ع)، بی‌تا.
روحانی، محمدصادق، فقه الصادق علیه السلام، قم: دار الکتاب، 1412ق.
روحانی، محمدصادق، منتقی الاصول، به‌تقریر سید عبدالصاحب حکیم، قم: دفتر آیت‌الله روحانی، 1413ق.
شریف الرضی، محمدبن‌حسین، نهج البلاغة، تهران: نشر تألیفات فیض الاسلام، 1379.
تاج‌الدین، محمدبن‌محمدبن‌حیدر شعیری، جامع الاخبار، نجف: نشر حیدری، بی‌تا.
شهید اول، محمدبن‌مکی، القواعد و الفوائد، قم: مفید، 1400ق.
شهید ثانی، زین‌الدین‌بن‌علی، مسالک الافهام إلی تنقیح شرایع الاسلام، قم: مؤسسۀ معارف اسلامی، 1413ق.
صاحب‌جواهر، محمدحسن‌بن‌باقر، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، تهران: دار الکتب السلامیة، 1367.
صدر، محمدباقر، بحوث فی علم الاصول، به‌تقریر سیدمحمود هاشمی شاهرودی، بی‎جا: غدیر، 1417ق.
طباطبائی، علی‌بن‌محمد، ریاض المسائل، قم: مؤسسۀ آل البیت علیه السلام، 1404ق.
طبرسی، فضل‌بن‌حسن، نثر اللالی، ترجمهٔ حمیدرضا شیخی، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1384.
طوسی، محمدبن‌حسن، تهذیب الاحکام، تهران: دار الکتاب الاسلامیة، 1407ق.
عراقی، ضیاء‎الدین، الاجتهاد و التقلید، قم: نوید اسلام، 1388.
علیدوست، ابوالقاسم، فقه و مصلحت، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی، 1394.
کاشف الغطاء، جعفربن‌خضر، کشف الغطاء من مهمّات الشریعة الغراء، اصفهان: مهدوی، بی‌تا.
کراجکی، محمدبن‌علی، معدن الجواهر، تهران: المکتبة مرتضویة، 1394ق.
کلینی، محمدبن‌یعقوب، اصول کافی، تهران: مکتبة الصدوق، 1381ق.
لیثی واسطی، علیین محمد، عیون الحکم، قم: دار الحدیث، 1376.
مجلسی، محمدباقربن‎محمدتقی، بحار الانوار، بیروت: مؤسسة الوفاء، 1403ق.
مجلسی، محمدباقربن‎محمدتقی، مرآة العقول، تهران: دارالکتب الاسلامیة، 1404ق.
مجلسی، محمدتقی‌بن‌مقصودعلی‌، روضة المتقین، قم: مؤسسۀ فرهنگی اسلامی، 1406ق.
مسلمی‌زاده، توضیح المسائل شش مرجع، مشهد: هاتف، 1381.
مطهری، مرتضی، اسلام و مقتضیات زمان، تهران: صدرا، 1380.
مظفر، محمدرضا، اصول الفقه، قم: انتشارات اسلامی، 1430ق.
مفید، محمدبن‌محمد، الاختصاص، قم: نشر مؤتمر العالمی، 1413ق.
مفید، محمدبن‌محمد، اوائل المقالات، بیروت: نشر دار المفید، 1414ق.
مؤمن جیلانی، رفیع‌الدین‌محمدبن‌محمد، الذریعة الی حافظ الشریعة، تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفه، 1360.
مهریزی، مهدی، فقهپژوهی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1379.
نائینی، محمدحسین، فوائد الاصول، به‌تقریر: محمدعلی کاظمی، قم: مؤسسۀ نشر اسلامی، 1409ق.
نوری، حسین، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم: مؤسسۀ آل البیت علیهم السلام، 1408ق.
همدانی، رضابن‌محمدهادی، مصباح الفقیه، بی‌جا: نشر مکتب صدر، بی‌تا.
یزدی، محمدکاظم‌بن‌عبدالعظیم، العروة الوثقی، بیروت: اعلمی، 1409ق.
 
 
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 13 تیر 1397
  • تاریخ بازنگری 13 آبان 1397
  • تاریخ پذیرش 14 آذر 1397