فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

تأثیر بیهوشی و اغما بر روابط حقوقی مغمی‌علیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق، دانشکدهٔ علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
2 استادیار گروه حقوق، دانشکدهٔ حقوق و علوم انسانی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
چکیده
به‌رغم اینکه وقوع بیهوشی شخص مغمی‌علیه را با مسائل متعدد حقوقی مواجه می‌سازد؛ اما قانون مدنی دراین‌باره تنها به یک مسئله اشاره نموده و مسائل متعدد دیگری را بدون ‌پاسخ گذاشته ‌است. این وضعیت سبب شده اغلب نویسندگان حقوقی مسائل مربوط به اغما را با قیاس به احکام حَجر حل و فصل کنند. هدف از این جستار، تفکیک دقیق مقولۀ اغما از حَجر و تعیین وضعیت اعمال حقوقی مغمی‌علیه است. بر پایۀ یافته‌های این مقاله که به‌روش توصیفی‌تحلیلی نگاشته شده است، هرچند قانون از بطلان معاملات مجنون و بی‌هوش و مست در کنار یکدیگر سخن گفته، اما درست این است که بطلان معاملهٔ بی‌هوش از سنخ بطلان معاملات مست است که به‌رغم داشتن اهلیت به‌دلیل عدم‌تحقق قصد انشا در زمان عقد، معامله‌اش محکوم به بطلان است نه از سنخ معاملهٔ مجنون که عدم‌قصد انشای وی ریشه در حَجر وی داشته باشد. براین‌اساس نصب قیم برای مغمی‌علیه هرچند بیهوشی او به درازا بکشد نادرست است و تنها می‌توان همچون فرد عاجز برای وی از نهاد نصب امین استفاده نمود. انفساخ وکالت و سایر عقود اذنی در اثر اغمای طولانی مدت نیز ریشه در حَجر مغمی‌علیه نداشته و از باب تقوّم عقود اذنی به اذن است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابراهیمی، آرش. «اثر کاهش محتوای هوشیاری بر عقود اذنی»، فصلنامهٔ فقه پزشکی. س۴ و ۵، ش۱۳ و ۱۴، ۱۳۹۲، ۹۱تا۱۲۲.
اسماعیلی، محسن. «ایجاب و زوال آن از دیدگاه فقه و حقوق تطبیقی و کنوانسیون بیع بین‌المللی کالا»، مدرس علوم انسانی. ش۹، ۷۵تا۱۰۰.
امامی، حسن. حقوق مدنی. تهران: اسلامیه. ج ۱. چاپ‌بیست‌وهشتم، ۱۳۹۹.
انصاری، مرتضی‌بن‌محمدامین. المکاسب. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. ۱۴۱۸ق.
انصاری، مسعود، محمدعلی طاهری. دانشنامهٔ حقوق خصوصی. تهران: محراب فکر. چاپ‌اول، ۱۳۸۸.
جزیری، عبدالرحمن و دیگران. الفقه علی لمذاهب الاربعة و مذهب اهل بیت(ع) وفق المذهب اهل البیت علیهم السلام. بیروت: دار الثقلین. چاپ‌اول، ۱۴۱۹ق.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر. تأثیر اراده در حقوق مدنی. تهران: گنج دانش. چاپ‌سوم، ۱۳۹۲.
حائری مهریزی، محمود، ولی‌الله نصیری رضی. «تأثیر اغما بر قرارداد وکالت در فقه و حقوق ایران»، مجلهٔ مطالعات فقه و حقوق اسلامی. س۳، ش٤، ۱۳۹۰، ص۶۹تا۸۶: doi: 10.22075/FEQH.2017.1862
حسینی، محمد. فرهنگ لغات و اصطلاحات فقهی. تهران: سروش. چاپ‌دوم، ۱۳۸۵.
حسینی عاملی، محمدجوادبن‌محمد. مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة. بیروت: دار احیاء التراث العربی. بی‌تا.
حکیم، محسن. مستمسک العروة الوثقی. بیروت: دار احیاء التراث العربی. ۱۳۸۸.
حکیم، محمدسعید. منهاج الصالحین. بیروت: دار الصفوة. چاپ‌اول، ۱۴۱۶ق.
خمینی، روح‌الله. تحریر الوسیلة. تهران: مؤسسهٔ تنظیم ونشر آثار امام خمینی. چاپ‌اول، ۱۳۹۲.
خوئی، ابوالقاسم. موسوعة الامام الخوئی. قم: مؤسسة الخوئی الاسلامیة. ۱۴۴۰ق.
دیبایی، امیر. چکیدهٔ طب قانونی. اهواز: دانشگاه علوم پزشکی. چاپ‌دوم، ۱۳۸۴.
زین‌الدین، محمدامین. کلمة التقوى. قم: مهر. چاپ‌اول، ۱۴۱۳ق.
سراجی، محمود. «ماهیت مرگ مغزی از نظر قرآن و روایت»، مجلهٔ علمی‌پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی اراک؛ ویژه‌نامهٔ قرآن و طب.  س۱۳، ش۵، ۱۳۸۹، ۶۵تا۷۷.
شریف، محمدمهدی. «تأثیر اغما در حجر»، خبرنامهٔ کانون وکلای دادگستری اصفهان. س۲، ش۱۸، ۲۱تا۲۶.
شوشترى، محمدتقى. النجعة فی شرح اللمعة. تهران: کتاب‌فروشى صدوق. چاپ‌هفتم، ۱۴۰۶ق.
شهیدی، مهدی. تشکیل قراردادها و تعهدات. تهران: مجد. چاپ‌دهم، ۱۳۹۳.
صاحب‌جواهر، محمدحسن‌‌بن‌باقر. جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العرب. ۱۳۶۲.
عسگری‌پور. حمید، المیرا نقی‌زاده. «ضوابط تعیین دیهٔ اشخاص واجد زندگی نباتی»، حقوق پزشکی. س۶، ش۲۱، ۱۳۹۱، ۶۵تا۷۸.
علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف. قواعد الاحکام فی معرفة الحلال و الحرام. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. چاپ‌اول، ۱۴۱۳ق.
فاضل لنکرانی، محمد. التعلیقات على العروة الوثقی. قم: مرکز فقهى ائمهٔ اطهار(ع). چاپ‌اول، ۱۴۲۲ق.
قنواتی، جلیل. مطالعهٔ تطبیقی ایجاب و قبول. قم: بوستان کتاب. چاپ‌اول، ۱۳۸۳.
کاتوزیان، ناصر. قواعد عمومی قراردادها. تهران: شرکت سهامی انتشار. ج۱. چاپ‌سیزدهم، ۱۳۹۵.
کاتوزیان، ناصر. قواعد عمومی قراردادها. تهران: شرکت سهامی انتشار.ج۵. چاپ‌نهم، ۱۳۹۵.
گرجی، ابوالقاسم. «سخنی کوتاه در حقوق بیماران، مجروحان و معلولان از نظر اسلام»، فصلنامهٔ پژوهشی مجد. س۲، ش۵ و ۶، ۱۳۸۷، ۸۹تا۱۰۶.
گودرزی، فرامرز، مهرزاد کیانی. اصول طب قانونی مسمومیت‌ها. تهران: روزنامهٔ رسمی جمهوری اسلامی ایران. چاپ‌اول، ۱۳۸۰.
گودرزی، فرامرز، مهرزاد کیانی. پزشکی قانونی برای دانشجویان حقوق. تهران:  سمت. چاپ‌چهارم، ۱۳۸۶.
محقق سبزواری، محمدباقربن‌محمدمؤمن. کفایة الاحکام. قم: موسسهٔ نشر اسلامی. بی‌تا.
مصطفوى، محمدکاظم. دروس فی فقه المعاملات. قم. المرکز العالمی للدراسات الاسلامیة. چاپ‌دوم، ۱۳۹۰.
مقدس اردبیلی، احمدبن‌محمد. مجمع الفائدة البرهان فی شرح ارشاد الاذهان. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. بی‌تا.
مکارم شیرازی، ناصر. انوار الفقاهة. قم: مدرسهٔ امام علی‌بن‌ابی‌طالب. چاپ‌اول، ۱۴۲۵ق.
نراقی، احمدبن‌محمدمهدی. مستند الشیعة فی احکام الشریعة. مشهد: آل‌البیت(ع) لاحیاء الثرات. ۱۴۱۵ق.
هاشمى شاهرودى، سیدمحمود و  دیگران. فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام. قم. مؤسسهٔ دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت(ع). چاپ‌اول، ۱۴۲۶ق.
یزدى، محمدکاظم‌بن‌عبدالعظیم. تکملة العروة الوثقى. قم: کتاب‌فروشى داورى. چاپ‌اول، ۱۳۳۷.
یزدى، محمدکاظم‌بن‌عبدالعظیم. حاشیة المکاسب. قم: اسماعیلیان. چاپ‌چهارم، ۱۳۷۰.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 29 فروردین 1402
  • تاریخ بازنگری 17 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 22 خرداد 1403