فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

باز پژوهی جریان استصحاب در شبهات حکمیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
طلبهٔ سطح چهار حوزهٔ علمیهٔ قم، قم، ایران
چکیده
با دورافتادن از عصر صدور نصوص و پیدایش مسائل نوظهور و باتوجه‌به عدم‌دسترسی به دلائل اجتهادی کافی برای رفع شبهات، بایستی برای تعیین وظیفهٔ مکلف، به ادلهٔ فقاهتی که توانایی شمول نسبت به همۀ شبهات را دارند، تمسک جست. در میان ادلۀ فقاهتی اصل استصحاب به‌جهت محرِزبودن، نقش مهمی در حل این نوع از مشکلات دارد. از سویی جریان استصحاب در شبهات حکمیه با تردیدهایی روبه‌رو شده است. قائلان به عدم‌جریان استصحاب در این‌گونه شبهات گاه با تمسک به عدم‌اطلاق دلیل استصحاب و گاه با ادعای تعارض دائمی استصحاب، قائل به تساقط و عدم‌امکان تمسک به آن در شبهات حکمیه شده‌اند. در مقابل، مشهور اصولیان این دو استدلال را نپذیرفته‌اند. در این نوشتار به‌روش تحلیلی‌توصیفی با تقریری جدید به بررسی ادلهٔ موافقان و مخالفان جریان استصحاب پرداخته‌ایم. نتیجهٔ به‌دست‌آمده این است که استصحاب در شبهات حکمیه جاری است؛ چراکه اطلاق ادله نسبت به شبهات حکمیه ثابت بوده و مانعی از تمسک به آن وجود ندارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

آخوند خراسانی، محمدکاظم‌بن‌حسین. کفایة الأصول. قم: آل‌البیت(ع). 1409ق.
احمدی شاهرودی، عبدالله. «الإستصحاب فی الشبهات الحکمیة»، پژوهش‌های اصولی. دورهٔ1 و 2 و 3، ش2، خرداد1382، 183تا201.
استرآبادی، محمدامین‌بن‌محمدشریف. الفوائد المدنیة و الشواهد المکیة. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. 1424ق.
اصفهانی، سیدابوالحسن. وسیلة الوصول إلی حقائق الأصول. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. 1422ق.
انصاری، مرتضی‌بن‌محمدامین. فرائد الأصول. قم: دار الفکر. 1428ق.
ایراوانی، باقر. دروس تهمیدیة فی الفقه الإستدلالی. قم: دار الفقه. 1426ق.
بجنوردی، سیدمحمد. قواعد فقهیة. قم: عروج. 1401ق.
تبریزی، میرزاجواد. دروس فی مسائل علم الأصول. قم: دار الصدیقة الشهیدة(س). 1387.
حر عاملی، محمد‌بن‌حسن. وسائل الشیعة. قم: آل‌البیت(ع). 1409ق.
حکیم، سیدمحسن. حقائق الأصول. قم: کتاب‌فروشی بصیرتی. 1408ق.
حکیم، سیدمحسن. مستمسک العروة الوثقی. قم: دار التفسیر. 1416ق.
حکیم، محمدسعید. التنقیح. بیروت: مؤسسة الحکمة الثقافة الاسلامیة‏. 1431ق.
حیدری، علی‌نقی. اصول الإستنباط. قم: لجنة ادارة الحوزة العلمیة. 1412ق.
خمینی، روح‌الله. الإستصحاب. تهران: مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام. 1381.
خوئی، ابوالقاسم. الهدایة فی الأصول. قم: مؤسسهٔ صاحب‌الأمر(عج). 1417ق.
خوئی، ابوالقاسم. مصباح الأصول. قم: موسسهٔ احیاء آثار امام خوئی. 1422ق.
خوئی، ابوالقاسم. مصباح الفقاهة. بی‌جا: بی‌نا. بی‌تا.
روحانی، سیدمحمد. منتقی الأصول. قم: دفتر آیت‌الله سیدمحمد حسینی روحانی. 1413ق.
سبحانی تبریزی، جعفر. ارشاد العقول إلی مباحث الأصول. قم: مؤسسهٔ امام صادق(ع). 1424ق.
شبیری زنجانی، سیدموسی. کتاب نکاح. قم: رأی‌پرداز. 1419ق.
صدر، محمدباقر. بحوث فی علم الأصول. قم: مؤسسة دائرة المعارف فقه اسلامی علی المذهب اهل بیت(ع)‏. 1417ق.
صدر، محمدباقر. دروس فی علم الأصول. قم: دار الهدی. 1422ق.
طوسی، محمدبن‌حسن. تهذیب الأحکام. قم: دار الکتب الإسلامیة. 1407ق.
عراقی، ضیاء‌الدین. نهایة الأفکار. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. 1417ق.
کلینی، محمدبن‌یعقوب. الکافی. قم: دار الحدیث. 1429ق.
کمالی، محمدمهدی، امیر زاهدی. «واکاوی ابعاد فقهی حکم تولید و مصرف گوشت آزمایشگاهی»، فقه و اصول. س54، ش4، زمستان1401، 157تا174. 10.22067/jfiqh.2021.71018.1132
لجنة فقه المعاصر. الفائق فی الأصول. قم: مرکز مدیریت حوزهٔ علمیه. 1441ق.
مفید، محمدبن‌محمد. الأمالی. قم: کنگرهٔ شیخ مفید. 1413ق.
مکارم شیرازی، ناصر. انوار الأصول. بی‌جا: مؤسسهٔ امام علی‌بن‌ابی‌طالب(ع). 1428ق.
نائینی، محمدحسین. اجود التقریرات. قم: عرفان. 1352.
نائینی، محمدحسین. فوائد الأصول. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. 1376.
نراقی، محمدمهدی. مناهج الأحکام و الأصول. نسخهٔ نرم‌افزار جامع اصول فقه شرکت تحقیقات نرم‌افزاری نور.
وحید بهبهانی، محمدباقربن‌محمداکمل. الرسائل الأصولیة. قم: مؤسسهٔ علامه وحید بهبهانی. 1416ق.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 23 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 05 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 22 مهر 1403