فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

نظارت فقه امامیه بر فقه اهل‌سنت و تأثیر آن در استنباط

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجو دکتری رشته فقه و مبانی حقوق دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران؛ دانش پژوه سطح چهار حوزۀ علمیۀ قم، بخش خارج مرکز فقهی ائمۀ اطهار(ع)، قم، ایران
2 دانش‌پژوه سطح چهار حوزۀ علمیۀ قم، بخش خارج مرکز فقهی ائمۀ اطهار(ع)، قم، ایران
چکیده
روایات اهل بیت(ع) و دلالات سکوتی ایشان از منابع مهم کشف احکام شرعی به شمار می‌رود. شرایط و جو حاکم عصر صدور، در فهم مراد جدی ایشان تأثیر بسزایی دارد و ممکن است از خطاب واحد در دو عصر دو مضمون متفاوت برداشت شود و سکوت اهل بیت(ع) تنها در فضایی خاص رضایت ایشان را افاده کند.
جو فقهی اهل‌سنت از مهم‌ترین نکات تطبیقی شرایط صدور به شمار می‌رود. توجه به این نکته از زمان آیت‌الله بروجردی و محقق داماد شکل گرفته و دلالت روایات و سکوت اهل بیت(ع) را تحت‌الشعاع قرار داده و در فروعات فقهی متعددی نظرات نوینی را باعث شده است. در این مقاله با روش توصیفی‌تحلیلی بعد از تبیین صحیح از نظریۀ نظارت، نقش جو فقهی عامه در فهم صحیح از روایات تحت عناوینی از قبیل انصراف خطاب، الغای خصوصیت و اصطیاد عنوان عام، فهم حکم تکلیفی یا وضعی و امر عقیب توهم حظر مورد بررسی قرار گرفته و همچنین حجیت سیرۀ متشرعۀ عامه در امور محل ابتلا و پراهمیت امکان‌سنجی شده و مقدمات استدلال به آن تبیین شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابن‌بابویه، محمدبن‌علی. المقنع. قم: پیام امام هادی. چاپ‌اول، 1415ق. 
ابن‌شهید ثانی، حسن‌بن‌زین‌الدین. منتقی الجُمان  فی الأحادیث الصحاح و الحسان. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی. چاپ‌اول، 1362. 
ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم. لسان العرب. بیروت: دار الفکر. چاپ‌اول، بی‌تا.
اشتهاردی، علی‌پناه. مدارک العروة. تهران: دار الاسوة. چاپ‌اول، 1413ق.
آخوند خراسانی، محمدکاظم‌بن‌حسین. کفایة الأصول. قم: آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث. چاپ‌اول، 1409ق. 
بحرانی، یوسف‌بن‌احمد. الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی. چاپ‌اول، 1363. 
بروجردی، حسین. البدر الزاهر فی صلاة الجُمعة و المُسافر. قم: مکتبة آیت‌الله منتظری. چاپ‌سوم، 1416ق. 
بروجردی، حسین. تبیان الصلاة. قم: گنج عرفان. چاپ‌اول، 1426ق. 
بروجردی، حسین. تقریر بحث آیةالعظمی البروجردی فی القبلة، الستر و الساتر، مکان المصلی. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی. چاپ‌اول، 1416ق.
بروجردی، حسین. نهایة التقریر فی مباحث الصلاة. قم: مؤسسۀ فقهی ائمۀ اطهار(ع). چاپ‌سوم، 1420ق.
بهبهانی، محمدباقربن‌محمداکمل. الفوائد الحائریة. قم: مجمع الفکر الإسلامی. چاپ‌اول، 1415ق. 
تبریزی، جواد. دروس فی مسائل علم الأصول. قم: دار الصدیقة الشهیدة(س). چاپ‌دوم، 1387. 
حائری، مرتضی. مبانی الأحکام فی أصول شرائع الإسلام. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی. چاپ‌اول، 1424ق. 
حر عاملی، محمدبن‌حسن. وسائل الشیعة. قم: آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث. چاپ‌سوم، 1416ق. 
حکیم، محسن. مستمسک العروة الوثقی. قم: دار التفسیر. چاپ‌اول، 1374.  
خمینی، روح‌الله. تنقیح الأصول. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(قدس‌سره). چاپ‌اول، 1376. 
خویی، ابوالقاسم. محاضرات فی اصول الفقه. قم: انصاریان. چاپ‌سوم، 1410ق. 
سبزواری، محمدباقربن‌محمدمؤمن. ذخیرة المعاد فی شرح الإرشاد. قم: آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث. چاپ‌اول، بی‌تا. 
سیستانی، علی. الربا. قم: اسماعیلیان. چاپ‌اول، 1440ق. 
شبیری زنجانی، موسی. دروس خارج خمس. قم: مرکز فقهی امام محمدباقر(ع) وابسته به دفتر آیت‌الله العظمی شبیری زنجانی. چاپ‌اول، بی‌تا. 
شبیری زنجانی، موسی. دروس خارج نکاح. قم: مرکز فقهی امام محمدباقر(ع) وابسته به دفتر آیت‌الله العظمی شبیری زنجانی. چاپ‌اول، بی‌تا. 
شبیری زنجانی، موسی. کتاب حج. قم: مرکز فقهی امام محمدباقر(ع) وابسته به دفتر آیت‌الله العظمی شبیری زنجانی. چاپ‌اول، بی‌تا. 
شهابی، محمود. قواعد فقه. تهران: دانشگاه تهران. چاپ‌اول، 1332. 
صاحب‌جواهر، محمدحسن‌بن‌باقر. جواهر الکلام. قم: مؤسسۀ دائرة المعارف فقه اسلامی. چاپ‌اول، 1416ق.
صدر، محمدباقر. بحوث فی علم الأصول، به‌تقریر محمود هاشمی شاهرودی. قم: مؤسسۀ دائرة المعارف فقه اسلامی. چاپ‌سوم، 1417ق. 
صفار، محمدبن‌حسن. بصائر الدرجات فی فضائل آل محمد(ص). قم: مکتبة آیت‌الله المرعشی نجفی. چاپ‌دوم، 1404ق. 
طوسی، محمدبن‌حسن. العُدة فی اصول الفقه. قم: بی‌نا. چاپ‌اول، 1417ق. 
طوسی، محمدبن‌حسن. المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المرتضویة. چاپ‌سوم، 1387ق. 
طوسی، محمدبن‌حسن. النهایة فی مجرد الفقه و الفتوی. بیروت: دار الکتاب العربی. چاپ‌دوم، 1400ق. 
طوسی، محمدبن‌حسن. تهذیب الأحکام. به‌تحقیق خرسان. تهران: دار الکتب الإسلامیة. چاپ‌چهارم، 1365. 
فخرالمحققین، محمدبن‌حسن. ایضاح الفوائد فی شرح اشکالات القواعد. قم: اسماعیلیان. چاپ‌اول، 1387. 
کلباسی، محمدبن‌محمدابراهیم. رسالة فی حجیة الظن. بی‌جا: بی‌نا. 1317ق. 
کلینی، محمدبن‌یعقوب. الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة. چاپ‌چهارم، 1407ق. 
مجلسی، محمدباقربن‌محمدتقی. بحار الانوار. بیروت: دار احیاءالتراث العربی. چاپ دوم. 1403.
مجلسی، محمدباقربن‌محمدتقی. ملاذ الأخبار فی فهم تهذیب الأخبار. قم: کتابخانۀ عمومی حضرت آیت‌الله مرعشی نجفی. چاپ‌اول، 1406ق. 
محقق حلی، جعفربن‌حسن. المعتبر فی شرح المختصر. قم: سیدالشهدا(ع). چاپ‌اول، 1364. 
محقق داماد، محمد. کتاب الحج. قم: اسرا. چاپ‌اول، 1381. 
محقق داماد، محمد. کتاب الصلاة. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی. چاپ‌دوم، بی‌تا
مفید، محمدبن‌محمد. المقنعة. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی. چاپ‌دوم، 1410ق. 
موسوی عاملی، محمدبن‌علی. مدارک  الأحکام فی شرح شرائع الإسلام. قم: آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث. چاپ‌دوم، 1411ق.
مؤمنی، عابدین، مجید قربانعلی دولابی، میثم بهدادفر. «تاریخی‌نگری در فرایند اجتهاد با تأکید بر روش اجتهادی و شیوۀ مقارن‌های آیت‌الله بروجردی»، فقه مقارن. دورۀ8، ش16، اسفند99، 55تا79. JR_FIQHMG-8-16_003
نایینی، محمدحسین. اجود التقریرات. قم: کتابخانۀ مصطفوی. چاپ‌اول، بی‌تا. 
نراقی، احمد بن محمد مهدی. مستند الشیعه فی احکام الشریعه. قم: موسسه آل البیت لاحیاء التراث. چاپ اول. 1415.
همدانی، رضابن‌محمدهادی. مصباح الفقیه. قم: مؤسسة الجعفریة لإحیاء التراث. چاپ‌اول، 1376. 
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 29 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 18 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 08 اسفند 1403