فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

بررسی تفاوت مبنای پذیرش حجیت ظهور در گفتار و رفتار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموختهٔ کارشناسی ارشد رشتهٔ فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
2 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکدهٔ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
چکیده
در منابع اصول فقه مطالب انبوهی پیرامون حجیت ظواهر الفاظ وجود دارد؛ مشهور اصولیان، حجیت ظواهر الفاظ را پذیرفته‌اند و احکام فقهی و قضایی فراوانی بر این نظر بار شده است، در این میان در خصوص حجیت ظواهر افعال، بحث کمتری در گرفته و اختلاف بیشتری پدید آمده است. در این نوشتار تلاش بر آن است که با به‌کارگیری روش تحلیلی‌توصیفی مسئلهٔ یادشده ریشه‌یابی شود و تردیدها در خصوص حجیت ظواهر افعال مورد بررسی قرار گیرد. اگرچه قراردادی‌نبودن دلالت افعال بر معانی، قطعی‌نبودن قراین و عدم‌وجود اصول روشن برای مراجعه در مورد شک موانعی را بر سر راه حجیت ظواهر افعال قرار می‌دهد، اما به نظر می‌رسد با مبنا قراردادن نظریهٔ شهید صدر در باب احتمالات می‌توان راهی را گشود. براین‌اساس، ظواهر افعال درصورت ایجاد یقین موضوعی و دلالت اطمینان‌بخش بر یک معنا می‌تواند مستند علم قاضی قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

آل فقیه عاملی، ناجی طالب. دروس فی علم الأصول (شرح الحلقه الثالثه). بیروت: دار الهداة المیامین. چاپ‌اول، 1423ق.
ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم. لسان العرب. بیروت: دار بیروت. چاپ‌اول، 1375ق.
اسلامی، رضا. قواعد کلی استنباط. قم: مؤسسهٔ بوستان کتاب. چاپ‌پنجم، 1387.
افخمی، علی، غلامحسین نودهی. «نظریهٔ معنایی اصالت ظهور در اصول فقه شیعه»، مجلهٔ دانشکدهٔ ادبیات دانشگاه تهران. دورهٔ1 و 2، ش588، اردیبهشت1381، 341تا362.
انصاری، مرتضی‌بن‌محمدامین. فرائد الأصول. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. چاپ‌پنجم، 1416ق.
بحرانی، یوسف‌بن‌احمد. الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. 1363.
بروجردی، حسین. لمحات الأصول. به‌تقریر روح‌الله خمینی. قم: مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره). چاپ‌اول، 1421ق.
تهانوی، محمدعلی‌بن‌علی. موسوعة کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم. بیروت: مکتبة لبنان ناشرون. 1996م.
جرجانی، علی‌بن‌محمد. التعریفات. قاهره: دار الکتاب المصری. 1411ق.
جمعی از نویسندگان. فرهنگ‌نامهٔ اصول فقه. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. چاپ‌اول، 1389.
حسینی مراغی، عبدالفتاح‌بن‌علی. العناوین الفقهیه. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. 1417ق.
خمینی، روح‌الله. انوار الهدایة فی التعلیقة علی الکفایا. تهران: مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره). چاپ‌دوم، 1415ق.
خمینی، روح‌الله. تهذیب الأصول. به‌تقریر سبحانی. قم: دار الفکر. چاپ‌اول، 1382.
رستمیان، مرضیه، سیدکاظم طباطبایی. «بررسی تطبیقی بافت موقعیت (برون‌زبانی) از دیدگاه فرث، هایمز و لوئیس با سیاق حالیه»، دو فصلنامهٔ تخصصی پژوهش‌های میان‌رشته‌ای قرآن کریم. دورهٔ2، ش4، بهار و تابستان1390، 29تا36.
رئیسی، سیدابراهیم. تعارض اصل و ظاهر در فقه و قانون. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. چاپ‌اول، 1397.
سبحانی تبریزی، جعفر. ارشاد العقول الی مباحث الأصول. به‌تقریر محمدحسین حاج عاملی. قم: مؤسسهٔ امام صادق(ع). چاپ‌اول، 1424ق.
سبحانی تبریزی، جعفر. الموجز فی اصول الفقه. قم: مؤسسهٔ امام صادق(ع). چاپ‌چهاردهم، 1387.
سیداشرفی، حسن. نهایة الإیصال. قم: قدس. چاپ‌اول، 1385.
شهید ثانی، زین‌الدین‌بن‌علی. تمهید القواعد. قم: مکتب الإعلام الإسلامی. چاپ‌اول، 1374.
شیروانی، علی. تحریر اصول فقه. قم: دار العلم. چاپ‌دوم، 1385.
صدر، محمدباقر. الأسس المنطقیة للاستقراء. بیروت: دار التعارف للمطبوعات. 1406ق.
صدر، محمدباقر. بحوث فی علم الأصول. به‌تقریر محمود هاشمی شاهرودی. قم: مؤسسهٔ دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت(ع). چاپ‌سوم، 1417ق.
صدر، محمدباقر. دروس فی علم الأصول. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. چاپ‌پنجم، 1418ق.
عراقی، ضیاءالدین. نهایة الأفکار. به‌تقریر محمدتقی بروجردی نجفی. قم: دفتر انتشارات اسلامی. چاپ‌سوم، 1417ق.
علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف. نهایة الوصول الی علم الأصول. قم: مؤسسهٔ امام صادق(ع). چاپ‌اول، 1425ق.
عوض‌پور، احسان، علی پورجواهری، محمدعلی حیدری. «بررسی مبناشناسی بحث تعارض اصل و ظاهر و موارد کاربردی آن درخصوص مهریه و نفقه»، فقه و حقوق اسلامی. دورهٔ9، ش16، بهار و تابستان1397، 57تا88.
فاضل موحدی لنکرانی، محمد. آیین کیفری اسلام. به‌تقریر اکبر ترابی. قم: مرکز فقهی ائمهٔ اطهار(ع). چاپ‌اول، 1390.
فاضل مقداد، مقدادبن‌عبدالله. التنقیح الرائع لمختصر الشرائع. قم: مکتبة آیة‌الله العظمی المرعشی النجفی(ره). 1404ق.
گلپایگانی، محمدرضا. الدر المنضود فی أحکام الحدود. به‌تحریر علی کریمی جهرمی. قم: دار القرآن الکریم. چاپ‌اول، 1412ق.
محقق داماد، سیدمصطفی. مباحثی از اصول فقه. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی. چاپ‌اول، 1362.
محقق داماد، سیدمصطفی، محمد عبدالصالح شاه‌نوش فروشانی. «مفهوم قرینه و نقش آن در فهم معنای یک متن»، تحقیقات حقوقی. دورهٔ22، ش86، تابستان1398، 71تا98.
محقق کرکی، علی‌بن‌حسین. جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث. 1414ق.
مدنی، سیدجلال‌الدین. ادلهٔ اثبات دعوی. تهران: کتابخانهٔ گنج دانش. چاپ‌دوم، 1372.
مظفر، محمدرضا. اصول الفقه. قم: اسماعیلیان. چاپ‌پنجم، 1375.
ملکی اصفهانی، مجتبی. فرهنگ اصطلاحات اصول. قم: عالمه. چاپ‌اول، 1379.
منتظری، حسینعلی. کتاب الحدود. قم: دار الفکر. بی‌تا.
نقیبی، سیدابوالقاسم، افتخار دانش‌پور، اکرم محمدی آرانی. «مصادیق تعارض اصل و ظاهر در حقوق مدنی ایران»، پژوهش‌های فقهی. دورهٔ17، ش4، زمستان1400، 1251تا1281.
https://ara.jri.ac.ir/Judge/Text/21354 (دسترسی در 21/3/1403)
https://ara.jri.ac.ir/Judge/Text/8115 (دسترسی در 22/3/1403)
https://ara.jri.ac.ir/Judge/Text/3653 (دسترسی در 22/3/1403)
https://ara.jri.ac.ir/Judge/Text/1896 (دسترسی در 22/3/1403)
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 17 فروردین 1403
  • تاریخ بازنگری 22 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 22 مهر 1403