فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

دیۀ جابه‌جایی استخوان شکسته با رویکرد به نقد مادۀ 569 قانون مجازات اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مدرس سطوح عالی حوزه، عضو گروه فقه جزا مرکز پژوهشی مؤسسهٔ عالی فقه و علوم اسلامی، قم، ایران
چکیده
یکی از صدمات متداول در حوادث، شکستگی استخوان است که به‌معنای عام آن به شکل‌های مختلفی قابل وقوع است. جابه‌جایی استخوان یکی از انواع شکستگی است که در آن استخوان‌های شکسته از موضع خود جابه‌جا شده و برای درمان شکستگی و التیام لازم است ابتدا استخوان‌ها به جای خود بازگردانده شود. در احادیث متعدد برای جابه‌جایی استخوان میزان خاصی از دیه تعیین شده است. درعین‌حال در کتاب دیاتِ قانون مجازات اسلامی هیچ اشاره‌ای به این صدمه و میزان دیۀ آن نشده است. در پاره‌ای از موارد نیز دیۀ جابه‌جایی استخوان به‌اشتباه ذیل دیۀ دررفتگی مفصل استخوان درج شده است. این مقاله به هدف کشف ضابطۀ شرعی در تعیین میزان دیۀ جابه‌جایی استخوان (نقل العظم) و با رویکردِ نقد و تحلیل مواد مرتبط با صدمات استخوانی (مواد 569تا575) قانون مجازات اسلامی، به مطالعۀ متون روایی و فقهی پرداخته است. یافته‌های این پژوهش حاکی از این است که براساس متون روایی معتبر، میزان دیۀ جابه‌جایی استخوان -جز در موارد استثنا- به‌شکل ضابطه‌مند نصف دیۀ شکستگی عضو است که این میزان به دیۀ شکستگی عضو افزوده می‌شود؛ ازاین‌رو مناسب است مادۀ جدیدی مطابق قاعدۀ مذکور تأسیس و موارد استثنا نیز در تبصره بیان شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن کریم
آبی، حسن‌بن‌ابی‌طالب. کشف الرموز فی شرح المختصر النافع. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. چاپ‌دوم، ۱۴۰۷ق.
ابن‌اثیر، مبارک‌بن‌محمد. النهایة فی غریب الحدیث و الاثر. قم: اسماعیلیان. چاپ‌اول، بی‌تا.
ابن‌ادریس، محمدبن‌احمد. السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. چاپ‌دوم، 1410ق.
ابن‌بابویه، محمدبن‌علی. کتاب من لایحضره الفقیه. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. چاپ‌دوم، 1413ق.
ابن‌درید، محمدبن‌حسن. جمهرة اللغة. بیروت: دار العلم. چاپ‌اول، 1988م.
ابن‌سعید، یحیی‌بن‌احمد. الجامع للشرائع. قم: سیدالشهداء. چاپ‌اول، 1405ق.
ابن‌فارس، احمدبن‌فارس. معجم مقاییس اللغة. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. چاپ‌اول، 1404ق.
ابن‌قدامه، عبدالله‌بن‌احمد. المغنی. ریاض: دار عالم الکتاب. چاپ‌سوم، ۱۴۱۷ق.
ابوالصلاح حلبی، تقی‌‌بن‌نجم. الکافی فی الفقه. اصفهان: کتابخانهٔ امیرالمؤمنین(ع). چاپ‌اول، 1403ق.
احمدی، کوروش، محسن ابراهیمی، علی طاهری‌نیا. مبانی آسیب‌های استخوان و مفاصل در بخش اورژانس. تهران: اندیشهٔ رفیع. چاپ‌اول، 1392.
ازهری، محمدبن‌احمد. تهذیب اللغة. قم: دار احیاء التراث العربی. چاپ‌اول، 1421ق.
اعلمی هرندی، بهادر، سعیدرضا مهرپور، محمد آیتی، سیدامیر محلیشا کاظمی. ارتوپدی و شکستگی‌ها. تهران: اندیشهٔ رفیع. چاپ‌چهارم، 1401.
المن، الکساندر و دیگران. پرسش و پاسخ پزشکی. ترجمهٔ م کاشیگر. تهران: جانزاده. چاپ‌دوم، 1367.
تبریزی، جواد. تنقیح مبانی الاحکام؛ کتاب الدیات. قم: دار الصدیقة الشهیدة. چاپ‌اول، 1428ق.
تهانوی، محمدبن‌علی‌بن‌علی. کشاف اصطلاحات الفنون. به‌تحقیق علی دحروج. بیروت: لبنان ناشرون. چاپ‌اول، 1996م.
جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد. الصحاح: تاج اللغة و الصحاح العربیة. بیروت: دار العلم. چاپ‌سوم، 1410ق.
حکیم، سیدمحمدسعید. منهاج الصالحین. بیروت: دار الصفوة. چاپ‌اول، 1415ق.
خویی، ابوالقاسم. مبانی تکملة المنهاج. قم: مؤسسۀ احیاء آثار امام خویی. بی‌تا.
راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد. مفردات الفاظ القرآن. بیروت: دار العلم. چاپ‌اول، 1412ق.
روحانى‌، سیدصادق. فقه الصادق علیه السلام. قم: دار الکتاب. چاپ‌اول، 1412ق.
سبزواری، سیدعبدالاعلی. مهذب الاحکام. قم: المنار. چاپ‌چهارم، 1413ق.
سلار دیلمی، حمزةبن‌عبدالعزیز. المراسم العلویة فی الاحکام النبویة. قم: منشورات الحرمین. چاپ‌اول، 1404ق.
صاحب‌جواهر، محمدحسن‌بن‌باقر. جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی. ۱۴۰۴ق.
صاحب‌بن‌عباد، اسماعیل‌بن‌عباد. المحیط فی اللغة. بیروت: عالم الکتاب. چاپ‌اول، 1414ق.
طریحی، فخرالدین‌بن‌محمد. مجمع البحرین. تهران: کتاب‌فروشی مرتضوی. چاپ‌سوم، 1416ق.
طوسی، محمدبن‌حسن. النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی. بیروت: دار الکتاب العربی. چاپ‌دوم، ۱۴۰۰ق.
طوسی، محمدبن‌حسن. تهذیب الاحکام. تهران: دار الکتب الاسلامیة. چاپ‌چهارم، ۱۴۰۷ق.
علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف. تبصرة المتعلمین فی احکام الدین. تهران: مؤسسهٔ چاپ و نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. چاپ‌دوم، ۱۴۱۱ق.
فاضل مقداد، مقدادبن‌عبدالله. التنقیح الرائع لمختصر الشرائع. قم: کتابخانهٔ آیت‌الله مرعشی نجفی. چاپ‌اول، 1404ق.
فاضل هندی، محمدبن‌حسن. کشف اللثام عن قواعد الاحکام. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. چاپ‌اول، 1416ق.
فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد، کتاب العین. قم: هجرت. چاپ‌دوم، 1410ق.
فیض کاشانى، محمدبن‌شاه‌مرتضی. مفاتیح الشرائع. قم: کتابخانهٔ آیت‌الله مرعشى نجفى‌. چاپ‌اول، بی‌تا.
کلینی، محمدبن‌یعقوب. الکافی. تهران: دار الکتب الاسلامیة. چاپ‌چهارم، 1407ق.
لجنۀ الفقه المعاصر. الفائق فی الاصول. قم: مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه. چاپ‌پنجم، 1441ق.
مجلسی، محمدباقربن‌محمدتقی. مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول. تهران: دار الکتب الإسلامیة. چاپ‌دوم، 1404ق.
مجلسی، محمدتقی‌بن‌مقصودعلی. روضة المتقین فی شرح من لایحضره الفقیه. قم: موسسهٔ فرهنگی کوشانپور. چاپ‌دوم، 1416ق.
محقق حلی، جعفربن‌حسن. شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: اسماعیلیان. چاپ‌دوم، 1408ق.
محقق حلی، جعفربن‌حسن. نکت النهایة. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. چاپ‌اول، 1412ق.
مدنی کاشانی، رضا. کتاب الدیات. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. چاپ‌اول، 1408ق.
مفید، محمدبن‌محمد. المقنعة. قم: کنگرهٔ جهانی هزارهٔ شیخ مفید. چاپ‌اول، ۱۴۱۳ق.
منصوری، مهرداد. «آناتومی جامع ستون مهره»، ایران ارتوپد؛
https://www.iranorthoped.com/fa/news/192/%D8%A2%D9%86%D8%A7%D8%AA%D9%88%D9%85%D9%8A-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%D9%87 دسترسی در 15/9/1401.
وحید خراسانی، حسین. منهاج الصالحین. قم: مدرسهٔ امام باقر(ع). چاپ‌پنجم، 1428ق.
مقالات
بای، حسین‌علی. «تأملی در دیه شکستگی استخوان‌ها»، حقوق اسلامی. دوره 12، ش پیاپی44، بهار 1394، 31 تا 65.
شاکر، محمدحسین و بای، حسین‌علی. «مطالعه تطبیقی قاعده دررفتگی استخوان در فقه و حقوق موضوعه»، فقه پزشکی. دوره 8، ش28-29، پاییز و زمستان 1395، 7 تا 39.
شاکر، محمدحسین، حمید صدیق آخا. «تأملی در دیهٔ صدمات وارده بر ستون فقرات»، پژوهش حقوق کیفری. س6، ش23، تابستان1397، 249تا280.
صادق‌پور، محمدجعفر. «قاعده دیه شکستگی؛ بازتاب فاصله‌ای میان مشهور و مأثور»، پژوهش‌های فقهی. دوره 18، ش3، پاییز 1401، 733 تا 752.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 15 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 22 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 02 آبان 1403