بررسی و نقد نظریه‌های ارزش مبادلی با تأکید بر تمایز ارزش شأنی و فعلی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه قم

2 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق دانشگاه قم

چکیده

ارزش مبادلی ازجمله مهمترین موضوعاتِ مطرح در علم اقتصاد است که در فقه نیز تحت‌عنوان مالیت مدّنظرِ فقیهان قرار گرفته است و در هر دو علم نظریه‌های گوناگونی راجع به منشأ آن ارائه شده است. مطالعهٔ نظریه‌های رایجِ ارزش نشانگر آن است که در این نظریات با نگاهی ایستا به ارزش مبادلی نظر شده است و از آن به‌عنوان برایندی نقطه‌ای یاد شده که معلول علل و عواملی است که در مقطعی از زمان، منشأ ایجاد ارزش می‌شوند.
در این نوشتار به‌روش توصیفی‌تحلیلی درصدد اثبات این موضوع هستیم که ارزش مبادلی، معلولِ فرایندی پویا، خطی و جریان‌مند است که در طول زمان با طی مراحل مختلف از شأنیت به فعلیت می‌رسد. در این راستا، با معرفی دو قسمِ مالیت و ارزش مبادلی شأنی و فعلی و درنتیجه تمایز مال شأنی و فعلی مشخص می‌شود که غفلت از اقسام ارزش از سویی و عدم‌تحلیل دقیق فرایند شکل‌گیریِ ارزش از سوی دیگر، منشأ اختلافات و اشتباهات در نظریه‌های ارزش شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


اسمیت، آدام، ثروت ملل، ترجمۀ سیروس ابراهیم‌زاده، تهران: پیام، 1357.
اشتهاردى، على‌پناه، مدارک العروة، چاپ‌اول، تهران: دار الأسوة، 1417ق.
اصفهانى، محمدحسین، حاشیۀ کتاب المکاسب، چاپ‌اول، قم: انوار الهدى، 1418ق.
انصاری، مرتضی‌بن‌محمدامین، کتاب المکاسب، به‌تحقیق محمد کلانتر، چاپ‌سوم، قم: مؤسسۀ مطبوعاتى دار الکتاب، 1410ق.
انصاری، مرتضی‌بن‌محمدامین، کتاب المکاسب، چاپ‌اول، قم: کنگرۀ جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى، 1415ق.
امامى، سید حسن، حقوق مدنى ، 6 جلد، تهران، انتشارات اسلامیة، بی­تا
ایروانى نجفی، محمدباقر، حاشیة المکاسب، چاپ‌اول، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، 1406ق.
باربر، ویلیام، سیر اندیشه‌های اقتصادی، ترجمۀ حبیب‌الله تیموری، تهران: انتشارات آموزش انقلاب، 1370.
بجنوردى، حسن‌، القواعد الفقهیة، چاپ‌اول، قم: هادی، 1419‍ق.
تبریزى، جواد، استفتائات جدید، چاپ‌اول، قم: دفتر آیت‌الله تبریزی، بی‌تا.
توانایان - فرد، حسن؛ فرهنگ تشریحی اقتصادی؛ تهران: نشر الکترونیکی و اطلاع رسانی جهان رایانه؛ 1385
زائرى، محمدجعفر، هدى الطالب فی شرح المکاسب، چاپ‌اول، قم: دار الکتاب، 1416ق.
حسینی عاملى، محمدجوادبن‌محمد، مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة، چاپ‌‌اول، قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1419ق.
حکیم، سیدمحسن، نهج الفقاهة، چاپ‌اول، قم: 22 بهمن، بی‌تا.
خمینى، روح‌الله، المکاسب المحرمة، چاپ‌اول، قم: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره، 1415ق.
خمینى، روح‌الله، نجاة العباد، چاپ‌اول، تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره، 1422ق.
خویى، ابوالقاسم، مصباح الفقاهة: المکاسب، بی‌جا: توحیدی، بی‌تا.
دنیس، هانری، ارزش، ترجمۀ ب کیوان، تهران: نوبهار، 1358.
دهخدا، علی اکبر، لغت نامه، تهران، مؤسسه دهخدا، 1359
رحمانی، محمد، قاعده اتلاف، مجلۀ فقه اهل البیت علیهم السلام سال 1376، ش 11و12 ،صص240تا2279
روحانى، صادق، المسائل المستحدثة، بی‌جا: بی‌نا، بی‌تا.
زاهدی‌وفا، محمدهادی و باقری علی، «تحلیلی بر نظریۀ ارزش و توزیع در اقتصادنا»، دو فصلنامۀ مطالعات اقتصاد اسلامی، س7، ش13، پاییز و زمستان1393 ،صص57تا86..
ژید، شارل و شارل ریست، تاریخ عقاید اقتصادی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1370.
سبحانی، حسن، نگرشی بر تئوری ارزش، تهران: امیرکبیر، 1369.
سبزوارى، عبدالأعلى، مهذب الأحکام، چاپ‌چهارم، قم: المنار، 1413ق.
سند، محمد، سند العروة الوثقى: کتاب الطهارة، چاپ‌اول، قم: صحفى، 1415ق.
سند، محمد، سند العروة الوثقى: کتاب النکاح، چاپ‌اول، قم: فدک، 1429ق.
شهیدی تبریزى، میرفتاح، هدایة الطالب الی اسرار المکاسب، چاپ‌اول، تبریز: اطلاعات، 1375.
صاحب‌جواهر، محمدحسن‌بن‌باقر، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، چاپ‌هفتم، لبنان: دار إحیاء التراث العربی، 1404ق.
صدر، محمدباقر، اقتصادنا، چاپ‌اول، قم: دفتر تبلیغات اسلامى شعبۀ خراسان، 1417ق.
طباطبایى قمی، تقى، عمدة المطالب فی التعلیق على المکاسب، چاپ‌اول، قم: کتاب‌فروشى محلاتى، 1413ق.
علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء (ط - القدیمة)، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام،1388 ق
علامه حلى، حسن‌بن‌یوسف‌، تذکرة الفقهاء، چاپ‌اول، قم: آل‌البیت(ع)، 1414ق.
علینقی لنگری، محمدامین، الگوی مطلوب سود بانکی در نظام بانکداری اسلامی بر اساس آموزه‌های فقه امامیه، پایان‌نامۀ دکتری رشتۀ مدیریت مالی به راهنمایی غلام رضا مصباحی مقدم، تهران: دانشگاه امام صادق، 1394.
قدیری اصلی، باقر، سیر اندیشۀ اقتصادی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1368.
گلپایگانى، محمدرضا، بلغة الطالب فی التعلیق على بیع المکاسب، چاپ‌اول، قم: خیام، 1399.
مطهری، مرتضی، مجموعۀ آثار شهید مطهری، تهران: صدرا، 1387.
مقدس اردبیلى، احمدبن‌محمد، مجمع الفائدة و البرهان فی شرح ارشاد الأذهان، چاپ‌اول، قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1403ق.
مکارم شیرازى، ناصر، انوار الفقاهة: کتاب البیع، چاپ‌اول، قم: انتشارات مدرسۀ امام علی‎بن‎ابی‌طالب(ع)، 1425ق.
موسوی خلخالى، محمدمهدى، فقه الشیعة: کتاب الإجارة، چاپ‌اول، تهران: مرکز فرهنگى انتشارات منیر، 1427ق.
میگ، رونالد، پژوهشی در نظریۀ ارزش-کار، ترجمۀ م. سوداگر، تهران: مؤسسۀ تحقیقاتی اقتصادی و اجتماعی پازند، 1358.
یوسفی، احمدعلی، خرید و فروش اسکناس، قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه، 1389.
 
CAPTCHA Image