فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

نگرشی نو در باب حدود مداخلۀ ولی در ازدواج باکره: تبیین قلمرو حمایت و دخالت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
دانش‌آموختهٔ دکتری گروه حقوق خصوصی، دانشکدهٔ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
طبق مادهٔ 1043 قانون مدنی، ازدواج باکرۀ رشیده در هر موقعیت سِنّی و وضعیتی منوط به اذن ولی قهری است. در خصوص این حکم اختلاف‌نظرهای فراوانی در منابع فقهی وجود دارد و لازم است بررسی شود که باتوجه‌به مبنای تشریع لزوم گرفتنِ اذن ولی، آیا این حکم فراگیر است و همۀ موارد را در بر می‌گیرد یا می‎توان میان دختران از حیث نیازمندی به حمایت تفکیک قائل شد؟ بررسی‌ها نشان می‌دهد که لزوم اذن ولی، حکمی در راستای حمایت از دخترانِ کم‌تجربه و معطوف به افرادی است که نیازمند حمایت‌اند و هنوز به استقلال و دراختیارگرفتنِ امر خود نرسیده‎اند وگرنه الزام به گرفتن اذن برای دختر مستقل و مالک امر خود دیگر حمایت محسوب نیست، بلکه به دخالت نزدیک است. حاصل این پژوهش که به‌روش تحلیلی‌توصیفی سامان داده شده اینکه باتوجه‌به واقعیات روز جامعه و به پیروی از دیدگاه‌های فقهای متأخر لازم است باتوجه‌به ملاک‌های سن، شغل و مسکن مستقل، برخی دختران را از شمول حکم خارج دانست.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

انصاری، مرتضى‌بن‌محمدامین. کتاب النکاح. قم: کنگرهٔ جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى. چاپ‌اول، 1415ق.
ترحینی عاملی، محمدحسن. الزبدة الفقهیة فی شرح الروضة البهیة. قم: دار الفقه. چاپ‌چهارم، 1427ق.
جزیرى، عبدالرحمن، سیدمحمد غروى، یاسر مازح. الفقه على المذاهب الأربعة و مذهب اهل البیت علیهم السلام. بیروت: دار الثقلین. چاپ‌اول، 1419ق.
حاجی علی، فریبا، فاطمه قدرتی. «مبانی فقهی و بحث حقوقی اذن ولی در نکاح دختر بالغهٔ رشیده»، زن در توسعه و سیاست؛ پژوهش زنان. دورهٔ6، ش6، زمستان1387، 39تا73.
حق‌پرست، شعبان، صمد یوسف‎زاده. «تحول مفهوم رضایت ولی نسبت به دختر باکرهٔ بالغ در ازدواج و آثار آن»، پژوهش حقوق خصوصی. دورهٔ4، ش12، پاییز1394، 9تا35.
حکیم، محسن. مستمسک العروة الوثقى. قم: دار التفسیر. چاپ‌اول، 1416ق.
خالدیان، سعیده، سجاد سلطانی رجبی دلشاد. «نکاح دختر باکره بدون اذن ولی از منظر فقهای اهل‌سنت، امامیه و حقوق ایران»، حبل المتین. دورهٔ5، ش15، تابستان1395، 16تا33.
خامنه‎ای، سیدعلی. درر الفوائد فی اجوبة القائد. بی‌جا: دار الوسیلة. چاپ‌اول، 1414ق.
خمینی، روح‌الله. تحریر الوسیلة. قم: دار العلم. چاپ‌اول، بی‎تا.
دهخدا، علی اکبر. لغت نامه. تهران: موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، چاپ دوم ، 1377.
سایت مرکز پژوهش‎های مجلس شورای اسلامی. www.rc.majlis.ir.
سیستانی، علی. www.sistani.org.
سیستانی، علی. توضیح المسائل. قم: مهر. 1415ق.
شهید ثانى، زین‌الدین‌بن‌على. الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. حاشیهٔ کلانتر. قم: کتاب‌فروشى داورى. چاپ‌اول، 1410ق.
صاحب‌جواهر، محمدحسن‌بن‌باقر. جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی. چاپ‌هفتم، 1404ق.
صافی گلپایگانی، لطف‌الله. توضیح المسائل. قم: دار القرآن الکریم. 1414ق.
صدری، سیدمحمد، حمید ذاکری. «نگرشی نو بر اذن ولی قهری در نکاح باکرۀ رشیده از منظر فقه و حقوق موضوعه»، مطالعات حقوقی معاصر. دورهٔ5، ش8، تابستان1393، 69تا91.
صفایی، سیدحسین، اسدالله امامی. مختصر حقوق خانواده. تهران: میزان. 1390.
صفایی، سیدحسین، سیدمرتضی قاسم‌زاده. حقوق مدنی اشخاص و محجورین. تهران: سمت. چاپ‌پانزدهم، 1387.
علیدوست، ابوالقاسم. «نقش پدیده‌شناسی ازدواج در اذن ولی به نکاح دوشیزهٔ رشیده»، فصلنامهٔ شورای فرهنگی اجتماعی زنان؛ مطالعات راهبردی زنان. س12، ش48، تابستان1389، 294تا253.
کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس شورای اسلامی. گزارش رد طرح اصلاح مواد (1043) و (1044) قانون مدنی. شمارهٔ چاپ 1123، شمارهٔ ثبت 242، تهران: بی‌نا. 1397.
گروهی از نویسندگان. دایره المعارف تشیع. تهران: نشر شهید سعید محبی. 1375،
مطهری، مرتضی. نظام حقوق زن در اسلام. بی‌جا: صدرا. 1390.
مکارم شیرازى، ناصر. الفتاوى الجدیدة. قم: مدرسهٔ امام على‌بن‌ابى‌طالب(ع). چاپ‌دوم، 1404ق.
مکارم شیرازی، ناصر. www.makarem.ir.
مهرپور، حسین. «اجازهٔ ولی در عقد نکاح»، تحقیقات حقوقی. دورهٔ1، ش116، پاییز و زمستان1371، 109تا137.
موسوی اردبیلی، عبدالکریم. www.ardebili.com.
نراقى، احمدبن‌محمدمهدى. مستند الشیعة فی احکام الشریعة. قم: آل‌البیت(ع). چاپ‌اول، 1415ق.
هاشمی شاهرودی، محمود. www.hashemishahroudi.org.
یوسفی، محمدمهدی. «گستره و ضمانت‌اجرای ولایت قهری در عقد نکاح از منظر فقه امامیه و قوانین افغانستان»، مطالعات فقه اسلامی و مبانی حقوق. دورهٔ11، ش35، بهار و تابستان1396، 61تا82.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 18 فروردین 1402
  • تاریخ بازنگری 09 تیر 1402
  • تاریخ پذیرش 07 اسفند 1402