فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

بررسی فقهی تعمیم سال قحطی به شرایط توسعه‌نیافتگی اقتصادی اقامتگاه سارق برای دفع حد سرقت با تأکید بر فقه امامیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموختۀ دکتری گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد مشهد، ایران
2 استاد گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
چکیده
اجرای حدود الهی با نظر به تأثیر آن در پیشگیری از ناهنجاری‌ها و شیوع جرم، ضروری و مهم است اما اگر بدون توجه به شروط رافع حد و بستر اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی اجرا شود، سبب ورود خسارات مادی و معنوی غیرقابل جبرانی بر اشخاص شده و موجبات وهن شریعت را فراهم می‌آورد. این پژوهش بنیادین که با روش تحلیلی‌توصیفی و با استفاده از ابزار تفسیر اجتماعی نصوص دینی، قاعدۀ اصولی تنقیح مناط و قاعدۀ درء انجام شده، در پِی آن است که در خصوص قطعِ ید سارق به این پرسش پاسخ دهد که آیا سال قحطی که دفع‌کنندۀ حد سرقت است قابل تعمیم به زمان توسعه‌نیافتگی اقتصادی اقامتگاه سارق است؟ و اگر چنین است ملاک تشخیص سال قحطی و توسعه‌نیافتگی اقتصادی مناطق چیست؟ و کیفیت تعمیم چگونه است؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که قابلیت تعمیم سال قحطی به شرایط توسعه‌نیافتگی اقتصادی اقامتگاه سارق وجود دارد و ملاک تشخیص آن نظر اهل خبره است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن الکریم.
ابن‌ادریس، محمدبن‌احمد، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی. چاپ‌دوم، 1410ق.
ابن‌بابویه، محمدبن‌علی. الخصال. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی. 1417ق.
ابن‌بابویه، محمدبن‌علی. کتاب من لایحضره الفقیه. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی. چاپ‌دوم، 1404ق.
ابن‌براج، عبدالعزیزبن‌نحریر. المهذب. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی. 1406ق.
ابن‌حمزه، محمدبن‌علی. الوسیلة. قم: کتابخانۀ ‌مرعشی نجفی. 1408ق.
ابن‌درید، محمدبن‌حسن. جمهرة اللغة. بیروت: دار العلم. 1402ق.
ابن‌زهره، حمزة‌بن‌علی. عنیة النزوع. قم: الامام الصادق(ع). 1375.
ابن‌فارس، احمدبن‌فارس. معجم مقائیس اللغة. قم: دار الفکر. 1399ق.
ابن‌قدامه، عبدالله‌بن‌احمد. المغنی الکبیر. ریاض: دار عالم الکتب. چاپ‌سوم، 1417ق.
ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم. لسان العرب. قم: ادب. 1405ق.
اسکندری، الهام، علی تولایی. «نظریۀ فهم اجتماعی نصوص؛ مبانی، کارکرد»، فقه و اصول. س44، ش90، ص 9تا35 . 10.22067/fiqh.v0i0.8312.
بروجردی، حسین. البدر الزاهر. به‌تقریر آیت‌الله منتظری. قم: نگین. چاپ‌سوم، 1416ق.
بنیانیان، حسن. فرهنگ و توسعه. تهران: امیرکبیر. چاپ‌اول، 1386.
بهبهانی، محمدباقربن‌محمداکمل. الفوائد الحائریة. قم: مجمع الفکر الاسلامی. 1415ق.
پومفرت، ریچارد. راه‌های گوناگون توسعه. ترجمۀ احمد مجتهد. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی. چاپ‌اول، 1376.
ترمذی، محمدبن‌عیسی. سنن الترمذی. مصر: مطبعة مصطفی الحلبی. چاپ‌دوم، مصر 1395ق.
تودارو، مایکل. توسعۀ اقتصادی در جهان سوم. ترجمۀ غلامعلی فرجادی. تهران: سازمان برنامه و بودجه. 1377.
جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد. الصحاح اللغة. بیروت: دار العلم. 1407ق.
حاکم نیشابوری، محمدبن‌عبدالله. المستدرک علی الصحیحین. بیروت: دار الکتب العلمیة. 1411ق.
حکیم، محمدتقی. الأصول العامة للفقه المقارن. قم: مجمع جهانی اهل بیت(ع). 1418ق.
حطاب، محمدبن‌محمد. مواهب الجلیل. بیروت: دار الفکر. چاپ‌سوم، 1412ق.  
خمینی، روح‌الله. تحریر الوسیلة. نجف: الآداب. چاپ‌دوم، 1390ق.
خمینی، روح‌الله. کتاب الطهارة. تهران: آثار امام خمینی(ره). 1421ق.
خوئی، ابوالقاسم. تکملة منهاج الصالحین. قم: مدینة العلم. 1410ق.
خوئی، ابوالقاسم. کتاب الحج. قم: دار العلم. 1364.
ذهبی، شمس الدین محمد.سیر علام النبلاء. بیروت: موسسه الرساله. الطبعه الثالثه،1405ق.
راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد. المفردات فی غریب القرآن. بیروت: دار القلم. 1412ق.
راوندی، مرتضی. تاریخ اجتماعی ایران. تهران: امیرکبیر. 1354.
زرکشی، محمد. البحر المحیط فی اصول الفقه. کویت: عبدالستار. 1413ق.
سرخسی، محمدبن‌احمد. المبسوط. بیروت: دار المعرفة. 1414ق.
شریعتی، پردیس، ابوالفضل علیشاهی قلعه‌جویی. «مفهوم‌شناسی تطبیقی «عام المجاعه» و جایگاه آن در سقوط حد سرقت». دانشگاه یاسوج: همایش ملی واژه‌پژوهی در علوم اسلامی. 1395.
شریف‌رضی، محمدبن‌حسین. نهج البلاغه. ترجمه و شرح علی‌نقی فیض ‌الاسلام. تهران: فیض الاسلام. چاپ‌پنجم، 1379.
شهید اول، محمدبن‌مکی. اللمعة الدمشقیة. قم: دار الفکر. 1411ق.
شهید ثانی، زین‌الدین‌بن‌علی. الروضة البهیة. قم: دفتر تبلیغات اسلامی. 1412ق.
شهید ثانی، زین‌الدین‌بن‌علی. مسالک الافهام. قم: مؤسسة المعارف الاسلامیة. 1416ق.
شیخ بهائی، محمدبن‌حسین. زبدة الاصول. قم: مرصاد. 1423ق.
صاحب‌جواهر، محمدحسن. جواهر الکلام. تهران: دار الکتاب الاسلامیة. چاپ‌سوم، 1362.
صدر، محمدباقر. «فهم اجتماعی نصوص در فقه امام صادق(ع)»، مجلۀ فقه اهل بیت. ش8، زمستان1375، ص 96تا101.
صدر، محمدباقر. اقتصادنا. قم: مؤسسۀ بوستان کتاب. ١٣٨٢.
صدر، محمدباقر. بحوث فی شرح عروة الوثقی. قم: مجمع صدر. چاپ‌دوم، 1416ق.
صدر، محمدکاظم. اقتصاد صدر اسلام. تهران: دانشگاه شهید بهشتی. چاپ‌دوم، 1387.
طباطبایی کربلایی، علی‌بن‌محمد. ریاض المسائل. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی. 1422ق.
طریحی، فخرالدین. مجمع البحرین. تهران: المکتبة المرتضویة. چاپ‌دوم، 1362ق.
طوسی، محمدبن‌حسن. الخلاف. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی. 1407ق.
طوسی، محمدبن‌حسن. المبسوط. تهران: المکتبة المرتضویة. 1351.
طوسی، محمدبن‌حسن. النهایة. قم: دار الکتاب العربی. چاپ‌دوم، 1400ق.
طوسی، محمدبن‌حسن. تهذیب الاحکام. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی. 1407ق.
علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف. قواعد الاحکام. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی. 1419ق.
علی، جواد. المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام. بیروت: دار العلم. 1391ق.
فاضل هندی، محمدبن‌حسن. کشف اللثام عن قواعد الأحکام. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی. 1424ق.
فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد. العین. قم: دار الهجرة. چاپ‌دوم، 1409ق.
فخر رازی، محمد. المحصول فی علم اصول الفقه. بیروت: موسسه الرساله. الطبعه الثالثه، 1418ق.
فطرس، محمدحسن، محمود بهشتی‌فر. «تعیین سطح توسعه‌نیافتگی استان‌ها»، نامۀ مفید. ش57، دی1385، ص 101تا122.
فوران، جان. مقاومت شکننده. ترجمۀ احمد تدین. تهران: رسا. 1377.
فوگل، اشپیل. تمدن مغرب زمین. ترجمۀ محمدحسین آریا. بی‌جا: امیرکبیر. 1380.
قاسمی، غلامعلی، نسرین کردنژاد. «بررسی تطبیقی حد سرقت و شرایط اجرای آن»، پژوهش‌های فقهی. دورۀ10، ش1، 1393، ص 113تا140.
قره باغیان، مرتضی. اقتصاد رشد و توسعه. تهران: نشر نی. ج اول، 1373.
کلینی، محمدبن‌یعقوب. الفروع من الکافی. تهران: دار الکتب الاسلامیة. چاپ‌چهارم، 1367.
ماوردی، علی‌بن‌محمد. الحاوی الکبیر. بیروت: دار الکتب العلمیة. 1419ق.
محقق حلى، جعفر‌بن‌حسن. المختصر النافع. تهران: البعثة. چاپ‌سوم، 1410ق.
محقق حلى، جعفربن‌حسن‌. معارج الاصول. قم: اسماعیلیان. چاپ‌دوم، 1408ق.
مرتضی زبیدی، محمدبن‌محمد. تاج العروس. بیروت: دار الفکر. 1414ق.
مغنیه، محمدجواد. فقه الامام جعفر الصادق(ع). قم: انصاریان. چاپ‌چهارم، 1424ق.
مقدس اردبیلی، احمدبن‌محمد. مجمع الفائدة و البرهان. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی. 1407ق.
نائینی، محمدحسین. منیة الطالب. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی. 1418ق.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 05 آذر 1402
  • تاریخ بازنگری 02 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 18 فروردین 1403