فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

امکان‌سنجی جریان خیار شرط در قرارداد صرف و سَلَم در پرتوِ اصل آزادی اراده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 دکتری حقوق خصوصی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران
چکیده
با وجود اتفاق‌نظر فقها و قانون مدنی ایران بر جریان خیار شرط در عقد بیع، در مورد امکان درج آن در بیع صرف و سلم اختلاف‌نظر وجود دارد. این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای به بررسی این موضوع پرداخته است. نتایج نشان می‌دهد که باتکیه‌ بر اصل آزادی قراردادی و با توجه به نبودِ منع شرعی و قانونی، می‌توان خیار شرط را در معاملات صرف و سلم نیز جاری دانست. این امر با عمومات کتاب و سنت، اصل حاکمیت اراده و مواد 399 و 456 قانون مدنی ایران سازگار است. همچنین، باتوجه‌به پیچیدگی‌های بازارهای مالی و نیاز به تخصص در این حوزه، دیدگاه جریان خیار شرط در چنین قراردادهایی، می‌تواند همگام با رویکرد فقه اجتماعی در ترویج عدالت و انصاف به توازن قدرت چانه‌زنی طرفین و کاهش ریسک‌های ناشی از قرارداد کمک کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن کریم
آل‌ کاشف‌‌الغطاء، علی. شرح خیارات اللمعة. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. 1422ق.
ابن‌ادریس، محمدبن‌احمد. السـرائر الحـاوی لتحریـر الفتـاوی. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. 1410ق.
ابن‌بابویه، محمدبن‌علی. کتاب من لایحضره الفقیه. انصاریان. 1413ق.
ابن‌براج، عبدالعزیزبن‌نحریر. المهذب فی الفقه. بی‌جا: مؤسسهٔ نشر اسلامی1406ق.
ابن‌حمزه، محمدبن‌علی. الوسیلة الی نیل الفضیلة. قم: چاپخانهٔ آیت‌الله العظمى مرعشی. 1408ق.
ابن‌زهره، حمزة‌بن‌علی. غنیة النزوع الی علمی الاصول و الفروع. قم: مؤسسهٔ امام صادق(ع). 1417ق.
ابن‌سعید، یحیى‌بن‌احمد. الجامع للشرائع. قم: مؤسسهٔ امام صادق(ع). 1405ق.
ابوالصلاح حلبی، تقی‌بن‌نجم. الکافی فی الفقه. اصفهان: چاپخانهٔ امـام امیرالمؤمنین علی(ع). 1403ق.
اصفهانی، محمدحسین. حاشیة المکاسب. قم: مؤسسة الطیبة لاحیاء التراث. 1418ق.
امامی، حسن. حقوق مدنی. تهران: اسلامیه. 1386امامی خوانساری. محمد. الحاشیة علی المکاسب. بی‌جا: بی‌نا. بی‌تا.
انصاری، مرتضی‌بن‌محمدامین. کتاب المکاسب. قم: کنگرهٔ جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری. 1415ق
ایروانی، علی. حاشیة المکاسب. قم: ذوی القربی. 1431ق.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر. تأثیر اراده در حقوق مدنی. تهران: گنج دانش. 1401.
حر عاملی، محمدبن‌حسن. وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة. قم: آل البیت(ع). 1409ق. حسینی عاملی، محمدجوادبن‌محمد‏. مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة. تهران: اسلامی. چاپ‌اول، 1419ق. .
خویی، ابوالقاسم. مصباح الفقاهة. قم: داوری. بی‌تا.
خویی، محمدتقی. الشروط او الالتزامات التبعیة فی العقود. بیروت: دار المورخ العربی. 1414ق.
رشتی، حبیب‌‌الله‌بن‌محمدعلی. فقه الإمامیة. قم: داوری. 1407ق.
سبزواری، ‌عبدالأعلی. مهذب الأحکام فی بیان حلال و الحرام. ‌قم: ‌المنار. 1413ق.
سلار دیلمی، حمزةبن‌عبدالعزیز. المراسم العلویة. بی‌جا: مجمع جهانی اهل‌بیت(ع). .1404ق.
شهید اول، محمدبن‌‌مکی.‌ الدروس‌ الشرعیة فی‌ فقه ‌الامامیة‌. قم‌: موسسهٔ نشر اسلامی‌. 1417ق.
شهید ثانی، زین‌الدین‌بن‌على. مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة. .1413ق.
شهید ثانی، زین‌الدین‌بن‌على. الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. 1414ق.
صاحب‌جواهر، محمدحسن. جواهر الکلام فی شرح الاسلام. تهران: اسلامیه. چاپ‌اول، 1404ق.
صانعی، یوسف. کتاب رهن. قم: درس خارج فقه. 1399. https://saanei.xyz/?view=01,01,10,8,60
صیمری، مفلح‌بن‌حسن. غایة المرام فی شرح شرائع الإسلام. چاپ‌اول. قم: دار الهادی. 1420ق.
طباطبایی قمی، تقی. عمدة المطالب فی التعلیق علی المکاسب. قم: محلاتی. 1413ق.
طوسی، محمدبن‌حسن. المبسوط فی فقه الامامیه. تهران: المرتضویة. 1387.
طوسی‌، محمدبن‌‌حسن‌. الخلاف. بیروت: دار المعارف ‌الاسلامیة. 1405ق.
طوسی، محمدبن‌حسن. تهذیب الأحکام. تهران: دار الکتب الإسلامیة. 1407ق.
علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف. تحریر الاحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیة. قم: آل‌البیت(ع). 1420ق.
علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف. ارشاد الاذهان. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. 1410ق.
علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف. قواعد الاحکام فی معرفة الحلال و الحرام. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. 1413ق.
علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف‏. مختلف الشیعة فی احکام الشریعة. قم‌: مؤسسهٔ نشر اسلامی. چاپ‌اول، 1413ق.
علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف. تذکرة الفقهاء. قم: آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث. چاپ‌اول، 1414ق.
علم‌الهدی، علی‌بن‌حسین. الانتصار. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. بی‌تا.
فخرالمحققین، محمدبن‌حسن. ایضاح الفوائد فی شرح اشکالات القواعد. قم: اسماعیلیان. 1387.
کاتوزیان، ناصر. اموال و مالکیت. چاپ‌سی‌وسوم. تهران: میزان. 1392.
کاتوزیان، ناصر. قواعد عمومی قراردادها. تهران: گنج دانش. چاپ‌چهارم، 1400.
کلینی، محمدبن‌یعقوب. الکافی. تهران: دار الکتب الاسلامیة. 1407ق.
محقق حلی، جعفربن‌حسن. شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: اسماعیلیان. چاپ‌اول، 1408ق.
محقق داماد، سیدمصطفی و دیگران. حقوق قراردادها در فقه امامیه. تهران: سمت. 1388.
محقق سبزواری، محمدباقربن‌محمدمؤمن. کفایة الأحکام. تهران: مهدوی. 1423ق.
محقق کرکی، علی‌بن‌حسین. جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث. 1414ق.
مفید، محمدبن‌محمد. المقنعة. بیروت: دار المفید. چاپ‌اول، 1413ق.
مقدس‌ اردبیلی‌، احمدبن‌‌محمد. مجمع ‌‌الفائدة و البرهان‌ فی‌ شرح‌ ارشاد ‌الاذهان‌. قم‌: مؤسسهٔ ‌‌نشر ‌اسلامی‌. 1403ق.
مکارم شیرازی، ناصر.سخنرانی درس خارج فقه: خیارات. قم: مسجد اعظم. 01/11/1396.
نراقی، احمدبن‌محمدمهدی. مستند الشیعة فی احکام الشریعة. قم: آل‌البیت(ع). 1415ق.
نراقی، احمدبن‌محمدمهدی. رسائل و مسائل. قم: کنگره. 1422ق.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 25 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 31 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 22 مهر 1403