فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

واکاوی ادلۀ شمول امربه‌معروف و نهی از منکر نسبت به برخورد فیزیکی با رویکرد انتقادی به مادۀ چهار قانون حمایت از آمران به معروف و ناهیان از منکر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموختۀ سطح چهار گروه فقه و اصول، جامعة الزهرا(س)، قم، ایران
2 استادیار گروه فقه و اصول، جامعة المصطفی(ص) العالمیه، قم، ایران
چکیده
فریضۀ امربه‌معروف و نهی از منکر مراتبی دارد و یکی از آن‌ها اقدام عملی و برخورد فیزیکی است. در شمولیت امربه‌معروف و نهی از منکر نسبت به این مرتبه میان فقها اختلافِ‌نظر وجود دارد. مشهور، قائل به شمول هستند. از سویی مادۀ چهار قانون حمایت از آمران به معروف و ناهیان از منکر با تصریح به اینکه امربه‌معروف و نهی از منکر دارای مراتب قلبی، زبانی، نوشتاری و اقدام عملی است، مرتبۀ اخیر را از عهدۀ مردم برداشته و به‌عنوان وظیفۀ دولت معرفی کرده است. پژوهش حاضر ضمن بررسی قول مشهور و ادلۀ آن‌ها و مستندات قول غیرمشهور ثابت می‌کند که اقدام عملی جزو مراتب امربه‌معروف و نهی از منکر قرار نمی‌گیرد و اقدامات دولت در این زمینه از باب وظیفۀ حاکمیتی است، نه از باب امربه‌معروف و نهی از منکر. نتیجۀ حاصل از این پژوهش حاکی از آن است که مادۀ قانونی مذکور خدشه‌پذیر و مستلزم تحمیل مئونۀ اضافه بر دوش دولت است. بدین‌رو، بر متولیان امر است که نسبت به اصلاح این ماده از قانون همت گمارند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابن‌ابى‌جمهور، محمد‌بن‌على. الأقطاب الفقهیة على مذهب الإمامیة. قم: کتابخانۀ آیت‌الله مرعشى نجفى(ره)‌. چاپ‌اول، 1410ق.
ابن‌ابى‌جمهور، محمد‌بن‌على. عوالی اللئالی العزیزیة. قم: دار سید الشهداء‌. 1405ق.
ابن‌ادریس، محمد‌بن‌‌احمد‌. السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى. ‌قم: مؤسسۀ نشر اسلامى. چاپ‌دوم، 1410ق.
ابن‌بابویه، محمد‌بن‌على‌‌. الهدایة فی الأصول و الفروع. قم: امام هادى(ع). 1418ق.‌
ابن‌بابویه، محمدبن‌على‌. علل الشرائع‌. قم: کتاب‌فروشى داورى‌. چاپ‌اول، 1386ق.
ابن‌براج، عبدالعزیزبن‌نحریر‌. المهذب‌. قم: مؤسسۀ نشر اسلامى. 1406ق.
ابن‌حمزه، محمدبن‌على‌‌. الوسیلة إلى نیل الفضیلة. ‌قم: کتابخانۀ آیت‌الله مرعشى نجفی. 1408ق.
ابن‌سعید، یحیى‌بن‌احمد‌. الجامع للشرائع‌. فم: سیدالشهداء العلمیة‌. 1405ق.
ابوالصلاح حلبى، تقى‌بن‌نجم‌. الکافی فی الفقه. اصفهان: کتابخانۀ عمومى امام امیرالمؤمنین(ع). چاپ‌اول، 1403ق.‌
استفتائات امام خمینی. سؤال 5976؛ http://www.imam-khomeini.ir. دسترسی در 22دی1403.
برقى، احمد‌بن‌محمد‌. ‌المحاسن‌. قم: دار الکتب الإسلامیة‌. چاپ‌دوم، 1371ق.
بستان نجفی، حسین. «تأملاتی پیرامون مراتب امر به معروف و نهی از منکر»، فقه و اجتهاد. ش10، پاییز و زمستان1397، 111تا133.
بیهقی، احمد‌بن‌الحسین. السنن الکبرى. بیروت: دار الکتب العلمیة. چاپ‌سوم، 1424ق.
تبریزى، جواد‌بن‌على‌. ارشاد الطالب إلى التعلیق على المکاسب. قم: اسماعیلیان. چاپ‌سوم، 1416ق.
تجلیل تبریزى، ابوطالب. التعلیقة الاستدلالیة على تحریر الوسیلة. ‌تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینى(ره). 1421ق.
حائری مازندرانى، محمد بن‌اسماعیل. منتهی المقال فی احوال الرجال. قم: آل‌البیت(ع). چاپ‌اول، 1416ق.
حب‌الله، حیدر. فقه الامر بالمعروف و النهی عن المنکر. ترجمۀ علی الهی خراسانی و دیگران. مشهد: آستان قدس رضوی. 1396.
حر عاملى، محمد‌بن‌حسن‌. تفصیل وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة. قم: آل‌البیت(ع). 1409ق.‌
حسن‌بن‌علی عسکری(ع)، تفسیر الإمام العسکری(ع). قم: مدرسۀ امام مهدی(عج). 1409ق.
حکیم، سیدمحسن. منهاج الصالحین. بیروت: دار التعارف‌. 1410ق.
حلبى، على‌بن‌حسن‌. اشارة السبق إلى معرفة الحق. قم: مؤسسۀ نشر اسلامى. 1414ق.‌
خمینى، روح‌الله. تحریر الوسیلة. قم: دار العلم‌. بی‌تا.‌
خمینی، روح‌الله. المکاسب المحرمة‌. قم: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینى(ره). چاپ‌اول، 1415ق.
خوئی، ابوالقاسم. معجم رجال الحدیث. قم: مرکز نشر آثار شیعه. 1369.
خوئی، ابوالقاسم. منهاج الصالحین‌. قم: مدینة العلم‌. چاپ بیست‌وهشتم، 1410ق.
راثی ورعی، زهرا سادات، سیدجواد ورعی. «چگونگی اجرای مرحلۀ عملی امر به معروف و نهی از منکر»، فقه حکومتی. ش8، پاییز و زمستان1398، 7تا34.
سلار دیلمى، حمزة‌بن‌عبدالعزیز‌. المراسم العلویة و الأحکام النبویة فی الفقه الإمامی. قم: منشورات الحرمین‌. 1404ق.
شب زنده‌دار، مهدی. درس خارج فقه. 19/8/1394. http://eshia.ir. دسترسی در 22دی1403.
شهید اول، محمد‌بن‌مکى‌. اللمعة الدمشقیة فی فقه الإمامیة.‌ بیروت: دار التراث. 1410ق.
شهید ثانى، زین‌الدین‌بن‌على‌. الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم: کتاب‌فروشى داورى. 1410ق.‌
صاحب‌جواهر، محمدحسن. جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. ‌بیروت: دار إحیاء التراث العربی. چاپ‌هفتم، 1404ق.‌
صافی گلپایگانی، لطف‌الله. رسالۀ توضیح المسائل. قم: دار القرآن الکریم. 1414ق.
طبرسى، احمد‌بن‌على‌. الاحتجاج. مشهد: مرتضى. ‌1403ق.
طوسى، محمد‌بن‌حسن. الاقتصاد الهادی إلى طریق الرشاد. تهران: کتابخانۀ جامع چهل‌ستون‌. 1375ق.
طوسى، محمدبن‌حسن. الجمل و العقود فی العبادات. مشهد: دانشگاه فردوسى مشهد‌. 1387ق.
طوسى، محمدبن‌حسن‌. النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوى. ‌بیروت: دار الکتاب العربی. چاپ‌دوم، 1400ق.
طوسى، محمدبن‌حسن‌. تهذیب الأحکام‌. تهران: دار الکتب الإسلامیة‌. چاپ‌چهارم، 1407ق.
علامه حلى، حسن‌بن‌یوسف‌. ارشاد الاذهان الى احکام الایمان. قم: مؤسسۀ نشر اسلامى. 1410ق.
علامه حلى، حسن‌بن‌یوسف‌. تبصرة المتعلمین فی احکام الدین‌. تهران: مؤسسۀ چاپ و نشر وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى‌. 1411ق.
علامه حلى، حسن‌بن‌یوسف‌. تذکرة الفقهاء. قم: آل‌البیت(ع). 1414ق.
فاضل مقداد، مقداد‌بن‌عبداللّه. التنقیح الرائع لمختصر الشرائع. ‌قم: کتابخانۀ آیت‌الله مرعشى نجفى. 1404ق.
فاضل مقداد، مقداد‌بن‌عبداللّه‌. نضد القواعد الفقهیة علی مذهب الامامیة. قم: کتابخانۀ آیت‌الله مرعشى نجفى(ره). چاپ‌اول، 1403ق.‌
قانون حمایت از آمران به معروف و ناهیان از منکر. https://rc.majlis.ir/fa/law/show/930343 (دسترسی در 25/6/1403)
کلینى، محمد‌بن‌یعقوب. الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة‌. چاپ‌چهارم، 1407ق.
محقق حلى، جعفر‌بن‌حسن‌. المختصر النافع فی فقه الإمامیة‌. قم: مؤسسة المطبوعات الدینیة‌. چاپ‌ششم، 1418ق.
محقق حلى، جعفر‌بن‌حسن‌. نکت النهایة. قم: مؤسسۀ نشر اسلامى. 1412ق.‌
مفید، محمد‌بن‌محمد‌. ‌المقنعة‌. قم: کنگرۀ جهانى هزارۀ شیخ مفید. 1413ق.
مقدس اردبیلى، احمد‌بن‌محمد. مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان‌. قم: مؤسسۀ نشر اسلامى. 1403ق.
مؤسسۀ دایرةالمعارف فقه اسلامی. موسوعة الفقه الاسلامی طبقاً لمذهب اهل البیت(ع). قم: مؤسسۀ دایرة المعارف فقه اسلامی. چاپ‌اول، 1423ق.
موسوی، رمضان، یاسین کمالوندی. «تحلیلی بر ابعاد امر به معروف و نهی از منکر در اسلام»، مطالعات علوم اسلامی انسانی. ش26، تابستان1400، 1تا14.
نقوی، حسین، محمدنظیر عرفانی. «بررسی شرایط و مراتب امر به معروف و نهی از منکر از دیدگاه قرآن و روایات»، مطالعات حدیث‌پژوهی. ش۱۴، پاییز و زمستان۱۴۰۱، ص 122تا139.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 27 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 22 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 08 اسفند 1403