فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

واکاوی محدودۀ مفهومی مئونه براساس ادلۀ شرعی فقهی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه اقتصاد، پژوهشکدۀ علوم اجتماعی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران
2 دانشجوی دکتری گروه اقتصاد، پژوهشکدۀ علوم اجتماعی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران
چکیده
مئونه ازجمله مفاهیمی است که صرفاً با رجوع به اصحاب فنّ لغت، گسترۀ معنایی آن روشن نمی‌شود، بلکه مراجعه به عرف و تدقیق در لسان روایات، به‌منظور کشف تفصیلات و جزئیات مفهوم آن بسیار راهگشاست. در این تحقیق تلاش شده است ده محور اصلی و چالشی در محدودۀ مفهومی مئونه براساس ادلۀ شرعی به‌روش توصیفی‌تحلیلی مورد واکاوی قرار بگیرد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد مئونه، مخارج و هزینه‌های معمول مربوط به امور دنیوی و اخروی خانوار، متناسب با شأنیت اجتماعی او در طول یک سال است که در دو قالب هزینه‌های مصرفی و سرمایه‌گذاری ضروری برای کسب درآمد ظاهر می‌شود. برخی از این هزینه‌ها مربوط به مئونۀ عائله و افراد واجب‌النفقه و برخی دیگر هزینه‌های مربوط به سرمایه و ابزارآلات کسب‌ سود است که همگی جزو مئونه می‌باشد. کالاهایی که با مصرف آن، عین کالا مستهلک می‌شود و یا با حفظ عین کالا، تنها از منفعت آن استفاده می‌شود و همچنین سرمایه‌هایی که بالفعل مصرف نمی‌شوند، بلکه صرفاً عائدی آن مفید است، ذیل مفهوم مئونه قرار می‌گیرند.   
کلیدواژه‌ها
موضوعات

آل‌یاسین، محمدرضا. العروة الوثقی (محشّی). قم: مؤسسۀ نشر اسلامی. 1419ق.
ابن‌بابویه، محمدبن‌علی. علل الشرایع. قم: کتاب‌فروشی داوری. 1385.
ابن‌بابویه، محمدبن‌علی. کتاب من‌ لایحضره الفقیه. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی. چاپ‌دوم، 1413ق.
ابن‌براج، عبدالعزیزبن‌نحریر. المهذب. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی، 1406ق.
ابن‌زهره، حمزة‌بن‌علی. غنیة النزوع. قم: امام صادق(ع). 1417ق.
ابن‌سعید حلی، یحیی‌بن‌احمد. الجامع للشرایع. قم: سیدالشهدا. 1405ق.
ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم. لسان العرب. بیروت: دار صادر. چاپ‌سوم، 1414ق.
ابوالصلاح حلبی، تقی‌الدین‌بن‌نجم‌الدین. الکافی فی الفقه. اصفهان: کتابخانۀ امیرالمؤمنین(ع). 1403ق.
استادی، رضا. «مئونه در خمس»، مجلۀ فقه اهل بیت(ع). ش46، 1385، 93تا124.
اشرفی شاهرودی، مصطفی. درس خارج فقه. 1393.
انصاری، مرتضی‌بن‌محمدامین. کتاب الخمس. قم: کنگرۀ شیخ انصاری. 1415ق.
بروجردی، سیدحسین. زبدة المقال فی خمس الرسول و الآل. قم: چاپخانۀ علمیه. 1380ق.
پژویان، جمشید. «فقر، خط فقر و کاهش فقر»، برنامه و بودجه. ش2، 1375، 5تا23. 
حر عاملی، محمدبن‌حسن. وسائل الشیعة. قم: آل‌البیت(ع). 1409ق.
خویی، ابوالقاسم. موسوعة امام خویی. قم: مؤسسۀ احیاء آثار امام خویی. 1418ق.
شبیری زنجانی، سیدموسی. درس خارج فقه. 1376.
صاحب‌جواهر، محمدحسن. جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی. چاپ‌هفتم، 1404ق.
طوسی، محمدبن‌حسن. الفهرست. قم: مکتبة المحقق الطباطبایی. 1420ق.
طوسی، محمدبن‌حسن. المبسوط. تهران: مکتبة المرتضویة لاحیاء الآثار الجعفریة. چاپ‌سوم، 1387ق.
طوسی، محمدبن‌حسن. النهایة. بیروت: دار الکتاب العربی. چاپ‌دوم، 1400ق.
عراقی، ضیاء الدین. العروة الوثقی (محشّی). قم: مؤسسۀ نشر اسلامی. 1419ق.
عسگری، محمدمهدی، حسین غفورزاده. «تحلیل مقایسه‌ای شاخص فقر چندبعدی در اسلام و اقتصاد متعارف»، مطالعات اقتصاد اسلامی. ش12، 1393، 53تا82. 10.30497/ies.2014.1559
علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف. تذکرة الفقهاء. قم: آل‌البیت(ع). 1414ق.
علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف. قواعد الاحکام. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی. 1413ق.
علیدوست، ابوالقاسم. «نظرات کارشناسانۀ فقیه در موضوعات احکام»، مجلۀ حقوق اسلامی. ش3، 1383، 43تا69.
علیدوست، ابوالقاسم. فقه و عرف. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی. 1384.
قائمی اصل، مهدی و دیگران. «بررسی تطبیقی مفهوم فقر در فقه امامیه و اقتصاد متعارف معرفی مفهوم غنای کفافی در ادبیات فقه امامیه»، مجلۀ مطالعات اقتصاد اسلامی. ش18، 1396، 59تا86.   10.30497/ies.2017.1988
قطب‌الدین کیدری، محمدبن‌حسین. اصباح الشیعة. قم: امام صادق(ع). 1416ق.
کفعمی، ابراهیم‌بن‌علی. البلد الامین و الدرع الحصین. بیروت: الاعلمی. 1418ق.
کلینی، محمدبن‌یعقوب. الکافی. تهران: دار الکتب الاسلامیة. چاپ‌چهارم، 1407ق.
کیخا، محمدرضا، محمدعلی قادری. «نقد و تحلیل دیدگاه مشهور در تعیین سال خمسی و دورۀ زمانی کسر مئونه از ربح»، مجلۀ فقه و اصول. ش119، زمستان1398، 75تا92. 10.22067/jfu.v51i4.68818
مجلسی، محمدتقی. لوامع صاحبقرانی. قم :اسماعیلیان. چا‌پ‌دوم، 1414ق.
مجلسی، محمدباقر. مرآه العقول فی شرح اخبار الرسول، تهران: دار الکتب الاسلامیه، 1404ق.
محقق حلی، جعفربن‌حسن. شرایع الاسلام. قم: اسماعیلیان. چاپ‌دوم، 1408ق.
مختاربند، محمود. «تبیین نظری خط فقر از دیدگاه اقتصاد اسلامی براساس استانداردهای آماری اقتصاد ایران»، جستارهای اقتصاد ایران. ش33، 1399، 59تا85. 10.30471/iee.2020.6445.1907
مفید، محمدبن‌محمد. المقنعة. قم: کنگرۀ جهانی هزارۀ شیخ مفید. 1413ق.
میرباقری، سیدمحمدمهدی. درس خارج فقه. 1400.
میرزای قمی، ابوالقاسم. غنائم الایام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی. 1417ق.
نجاشی، احمدبن‌علی. رجال. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی. چاپ‌ششم، 1365.
نراقی، احمدبن‌محمدمهدی. مستند الشیعة فی احکام الشریعة. قم: آل‌البیت(ع). 1415ق.
وحید خراسانی، حسین. درس خارج فقه. 1392.
هاشمی شاهرودی، سیدمحمود. درس خارج فقه. 1390.
هاشمی شاهرودی، سیدمحمود. کتاب الخمس. قم: دایرة المعارف فقه اسلامی. چاپ‌دوم، 1425ق.
یزدی، محمدکاظم‌بن‌عبدالعظیم. العروة الوثقی. بیروت: الاعلمی. چاپ‌دوم، 1409ق.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 31 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 29 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 08 اسفند 1403