فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

تأملی در عدم‌شمول روایات کسب مال نسبت به طلاب علوم دینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکدهٔ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
چکیده
ارزش تجارت و کسب مال و نکوهش بیکاری و کَلّ بر دیگران بودن در گزاره‌های فقهیِ باب بیع مشهود است و از روایات متواتر نیز استفاده می‌شود. سیرۀ علما و بزرگان دین بر این قرار گرفته که در راستای عمل به روایات متواتر مربوط به فضیلت کسب علم، همۀ عمر خود را صرف اشتغال به تعلّم، تعلیم و تبلیغ دین می‌کنند و با پرهیز از اشتغال به تجارت و سایر اَشکال کسب درآمد، عملاً به روایات تجارت و کسب مال اعتنا نمی‌کنند. توجه به این نکات این سؤال را در ذهن بر می‌انگیزد که بین روایات تجارت و کسب درآمد با روایات کسب علم که عمل به آن فرصت کسب مال را سلب می‌کند‌ چه نسبتی برقرار است؟ جستار حاضر که به روش توصیفی‌تحلیلی سامان یافته است دیدگاه‌های مطرح‌شده در مسئلهٔ فوق از قبیل تخصیص روایات تجارت و کسب یا تعارض بین روایات تجارت با روایات کسب علم را ناصواب یافته و رابطۀ میان آن دو را صرفاً در برخی موارد، تزاحم دانسته است که در آن‌ها لازم است به تکلیف اهم عمل شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن کریم
آخوند خراسانی، محمدکاظم‌بن‌حسین. کفایة الاصول. قم: آل‌البیت(ع). 1409ق.
آخوند خراسانی، محمدکاظم‌بن‌حسین. فوائد الاصول. قم: مؤسسة النشر الإسلامی. 1424ق.
ابن‌بابویه، محمدبن‌علی. کتاب من لا یحضره الفقیه. قم: مؤسسة النشر الإسلامی. 1413ق.
ابن‌فارس، احمدبن‌فارس. معجم مقائیس اللغة. قم: مؤسسة النشر الإسلامی. 1404ق.
اصفهانی، محمدحسین. الفصول الغرویة فی الاصول الفقهیة. قم: دار احیاء العلوم الاسلامیة. 1404ق.
انصاری، مرتضی‌بن‌محمدامین. المکاسب. قم: مجمع فکر اسلامی. 1425ق.
ایروانی، علی. حاشیة المکاسب. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. 1406ق.
بحرانی، یوسف‌بن‌احمد. الحدائق الناظرة فی احکام العترة الطاهرة. قم: مؤسسة النشر الإسلامی. 1405ق.
جعفری، علی، مصطفی دهقان. «ارزیابی دلالت واژهٔ «لعن» بر تحریم»، پژوهش‌های فقهی تا اجتهاد. دوره 3، شماره6، 1398، ص 149تا166.
جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد. الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة. بیروت: دار العلم، 1410ق.
حر عاملی، محمدبن‌حسن. تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة. قم: آل‌البیت(ع). 1409ق.
خمینی، روح‌الله. تحریر الوسیلة. قم: مؤسسة النشر الإسلامی. 1434ق.
خوئی، سیدابوالقاسم. اجود التقریرات. قم: العرفان. 1352.
خوئی، ابوالقاسم. مصباح الاصول. به‌تقریر محمد سرور واعظ الحسینی. قم: داوری. 1422ق.
راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد. مفردات الفاظ القرآن. لبنان-سوریه: دار العلم-الدار الشامیة. 1412ق.
سیوطی، عبدالرحمن‌بن‌ابی‌بکر. الجامع الصغیر فی احادیث البشیر النذیر. بیروت: دار الفکر .بی‌تا.
شمس، مرادعلی. سیری در سیرهٔ علمی و عملی علامه طباطبائی(ره) از نگاه فرزانگان. تهران: اسوه. 1387.
شهید ثانی، زین‌الدین‌بن‌علی. منیة المرید فی آداب المفید و المستفید. قم: مکتب الاعلام الإسلامی. 1409ق.
شهیدی تبریزی، میرفتاح. هدایة الطالب الی اسرار المکاسب. تبریز: اطلاعات. 1375ق.
صاحب‌بن‌عباد، اسماعیل‌بن‌عباد. المحیط فی اللغة. بیروت: عالم الکتاب. 1414ق.
طباطبائی قمی، سیدتقی. عمدة المطالب فی التعلیق علی المکاسب. قم: کتاب‌فروشی محلاتی. 1413ق.
طباطبائی، سیدمحمدبن‌علی. مفاتیح الاصول. قم: آل‌البیت(ع). 1296ق.
طریحی، فخرالدین‌بن‌محمد. مجمع البحرین. تهران: کتاب‌فروشی مرتضوی. 1087ق.
طوسی، محمدبن‌حسن. تهذیب الاحکام. تهران: دار الکتب الاسلامیة. 1407ق.
عراقی، ضیاءالدین. شرح تبصرة المتعلمین. قم: مؤسسة النشر الإسلامی. 1414ق.
فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد. کتاب العین. قم: هجرت. 1410ق.
فیض کاشانی، محمدبن‌شاه‌مرتضی. الوافی. اصفهان: کتابخانهٔ امام امیرالمؤمنین علی(ع). 1406ق.
فیومی، احمدبن‌محمد. المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی. قم: دار الرضی. بی‌تا.
کلینی، محمدبن‌یعقوب. الکافی. تهران: دار الکتب الاسلامیة. 1407ق.
کوهستانی، عبدالکریم. بر قلهٔ پارسایی. تهران: ادباء. 1392.
متقی، علی‌بن‌حسام‌الدین. کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال. بی‌جا: الرسالة. 1401ق.
مجلسی، محمدباقربن‌محمدتقی. بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار(ع). بیروت: مؤسسة الطبع و النشر. 1410ق.
مجلسی، محمدباقربن‌محمدتقی. مرآة العقول فی شرح اخبار آل الرسول. تهران: دار الکتب الاسلامیة. 1404ق.
مصطفوی، حسن. التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: مرکز الکتاب للترجمة و النشر. 1402ق.
مطهری، مرتضی. مجموعه آثار استاد مطهری. قم: صدرا. 1389.
مکارم شیرازی، ناصر. انوار الاصول. قم: مدرسهٔ امام علی‌بن‌ابی‌طالب(ع). 1428ق.
مکارم شیرازی، ناصر. انوار الفقاهة: کتاب التجارة. قم: مدرسهٔ امام علی‌بن‌ابی‌طالب(ع). 1426ق.
نوری، حسین‌بن‌محمدتقی. مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. قم: آل‌البیت(ع). 1408ق.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 26 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 12 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 16 فروردین 1404