فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

بازتحلیل جایگاه فقه ترتیب در روش اجتهادی امام خمینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد سطح عالی حوزه علمیه خراسان
2 مدرس درس خارج حوزه علمیه قم، قم، ایران
چکیده
فقه ترتیب به معنای نظم و ترتیب در سه حوزه است: مراجعه به منابع شریعت، توجه به ارکان پنج‌گانه اجتهاد و بررسی فعالیت‌های مرتبط با این ارکان. در عرصه اجتهاد شاید در نگاه نخست به نظر آید که فقه ترتیب از اهمیت چندانی در استنباط برخوردار نیست؛ اما باید گفت که عملیات استنباط، بدون توجه به فقه ترتیب در مواضع نیاز بدان‌ در غالب موارد – به ویژه در مسائل پیچیده‌تر و دارای ابعاد بیشتر – تقریبا بی‌‌‌معنا بوده و باید آن را کوششی بی‌حاصل محسوب کرد. از مزایای پرداختن به فقه ترتیب، تسهیل اجتهاد، افزایش کیفیت اجتهاد و کاهش خطا در اجتهاد است. بر این اساس پژوهش حاضر با هدف تبیین و تحلیل فقه ترتیب و سازوکار‌های آن در روش فقهی امام خمینی صورت گرفته است. پژوهه‌ی فرارو با روش توصیفی و تحلیلی مشخص کرده است که استنباط مطلوب نیازمند فقه ترتیب است و بر پایه‌ی یافته‌های این پژوهش امام خمینی در مسیر استنباط فقه ترتیب را با چهار سازوکار از قبیل: منظرها(انگاره، اندیشه، نظریه)، اطلاعات، تکنیک‌ها، سازمان‌دهی تکمیل می‌کند که یک استنباط مطلوب نیز باید چنین مسیری را طی کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن کریم
انصاری، مرتضی. کتاب الطهاره. قم: کنگره بزرگداشت شیخ انصاری، چاپ‌اول، 1415ق.
انصاری، مرتضی. فرائدالاصول. قم: مجمع الفکرالاسلامی، چاپ نهم، 1428ق.
ایزدی، حسین. در آمدی بر مکتب فقهی قم و نجف. قم: اشراق حکمت، چاپ‌اول، 1398.
ایزدی، حسین. مکتب‌شناسی فقهی. قم: کتاب فردا، چاپ‌اول، 1403.
بحرانی، یوسف. الحدائق الناضرة فی احکام العتره الطاهره. تحقیق: محمدتقی ایروانی، بیروت: دارالاضواء، چاپ‌دوم، 1405ق.
بحرالعلوم، عزالدین. بحوث فقهیه (تقریرات درس آیت الله حسین حلی). بیروت: دارالزهرا، چاپ‌دوم، 1393ق.
بروجردی، سید حسین. تقریر بحث السید البروجردی. به قلم علی پناه اشتهاردی، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ‌اول، 1416ق.
حرعاملی، محمدبن حسن. وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه. قم: موسسه آل البیت، چاپ‌سوم، 1416ق.
حکیم، سیدمحسن. مستمسک العروه الوثقی. قم: دارالتفسیر، چاپ‌اول، 1374.
خمینی، سید روح الله. تحریرالوسیله. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، چاپ‌اول، 1379.
خمینی، سید روح الله.کتاب البیع. قم: مؤسسه تنظیم و نشر امام خمینی، چاپ‌اول، 1392.
خمینی، سید روح الله. الرسائل العشره. قم: موسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، چاپ‌اول، 1420ق.
خویی، سیدابوالقاسم. موسوعة الإمام الخوئی. قم: موسسه احیاء آثار الامام الخویی، چاپ‌اول، 1418ق.
خویی، سیدابوالقاسم. مصباح الفقاهه من المعاملات. قم: نشر انصاریان، چاپ اول، 1417ق.
خویی، سیدابوالقاسم. التنقیح فی شرح العروه الوثقی. قم: موسسة احیاء آثار الامام الخوئی‏، چاپ اول،  1418ق.
خویی، سیدابوالقاسم. صراط النجاه. قم: برگزیده، چاپ اول،  1416ق.
خویی، سیدابوالقاسم. منهاج الصالحین، مدینة العلم، چاپ اول، قم، 1410ق.
روحانی، سیدمحمدصادق. فقه الصادق. قم: مدرسه الامام صادق، چاپ‌سوم، 1412ق.
روحانی، سیدمحمدصادق. منهاج الصالحین. بیروت: دار بلال للطباعه و النشر، چاپ‌اول، 1435ق.
سیستانی، سیدعلی. المسائل المنتخبه. قم: مکتب آیت الله العظمی سیستانی، چاپ‌اول،1422ق.
صاحب جواهر محمد حسن. جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: مؤسسه المرتضی العالمیه، چاپ‌دوم، 1404ق.
صدر، سیدمحمدباقر. مقدمات فی التفسیر الموضوعی للقرآن. بی‌جا: دار التوجیه الاسلامی، چاپ‌اول، بی‌تا.
عراقی، ضیاء‌الدین. حاشیة المکاسب. محرر ابوالفضل نجم‌آبادی، قم: الغفور، چاپ‌اول، 1379.
علیدوست، ابوالقاسم. روش شناسی اجتهاد. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ‌اول، 1403.
فیاض، محمداسحاق، احکام البنوک و الاسهم و السندات و الاسراق المالیه، قم: مکتب سماحه الشیخ محمد اسحاق فیاض، چاپ‌اول، بی‌تا.
قراملکی، احد. روش‌شناسی مطالعات دینی. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی، چاپ‌اول، 1395.
مبلغی، احمد. درس خارج و گام‌های اجتهاد. قم: نشر اشراق حکمت، چاپ‌اول، 1398.
محقق حلی، جعفربن حسن. شرایع الاسلام، تهران: انتشارات استقلال، چاپ‌اول، 1409.
معرفت، محمدهادی. نقش زمان و مکان در روند اجتهاد. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ‌اول، 1374.
میردامادی، سیدمجتبی؛ نوروزی، علیرضا، تحلیل تطبیقی چیستی و کارکرد انگاره در شئون مختلف حیات انسانی، دوفصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های عقلی نوین، دوره 6، شماره یازدهم، صفحات 107-131
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 31 شهریور 1404

  • تاریخ دریافت 27 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 15 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 31 شهریور 1404