فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

نقد نظریه شمولپذیری زکات نسبت به پول‌های رایج

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
پژوهشگر حوزوی و دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
مسئله وجوب زکات بر پول‌های اعتباری رایج، از جمله موضوعات مستحدثه در فقه معاصر است. این مقاله به روش توصیفی-تحلیلی، ادله مختلف قائلین به وجوب زکات پول را مورد واکاوی و نقد قرار می‌دهد. مهم‌ترین ادله مطرح‌شده عبارت‌اند از: استناد به روایات زکات «ثمن» (قیمت کالاهای فروخته‌شده)، روایات دال بر زکات «مال» و «صامت منقوش»، روایت زکات برنج و استنباط حکم کلی از علت ذکرشده در آن، توسعه در حکمت تشریع زکات (رفع فقر) و در نهایت، الغای خصوصیت از درهم و دینار. مقاله حاضر هر یک از این ادله را به تفکیک بررسی کرده و با ارائه نقدهای دلالی، نشان می‌دهد که هیچ‌یک از آن‌ها توانایی اثبات وجوب زکات پول را ندارند. در مواجهه با ادله نافی (روایات حصر زکات در موارد نه‌گانه)، نیز استدلال می‌شود که این روایات با اطلاق خود، وجوب زکات در غیر موارد منصوص (از جمله پول) را نفی می‌کنند. اما با توجه به لفظ عفو که در این روایات وارد شده است، اطلاق این روایت منعقد نمی‌شود و با فرض صحت ادله طرفین و تعارض بین آن‌ها هیچ یک بر دیگری ترجیح ندارد و برائت از وجوب زکات پول‌های رایج جاری می‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن کریم
ابن فارس، احمد. معجم مقاییس اللغة. قم: مکتب الاعلام الاسلامی. چاپ اول، 1404ق.
ابن منظور، محمد بن مکرم. لسان العرب. بیروت: نشر دار صادر. چاپ سوم، 1414ق.
انصاری، مرتضی. المکاسب. قم: مجمع الفکر الاسلامی. چاپ اول، 1415ق.
برقی، احمد بن محمد. المحاسن. قم: دار الکتب الاسلامیه. چاپ دوم، بی‌تا.
ثعالبی، عبدالملک. فقه اللغة. بیروت: دار الکتب العلمیه. چاپ اول، 1414ق.
جوهری، اسماعیل بن حماد. الصحاح. بیروت: نشر دار العلم للملایین. چاپ اول، 1376ق.
حر عاملی، محمد بن حسن. وسائل الشیعة الی تحصیل مقاصد الشریعة. قم: نشر مؤسسه آل البیت(ع). چاپ اول، 1409ق.
حکیم، سید محسن. مستمسک العروة الوثقی. قم: مؤسسة دار التفسیر. چاپ اول، 1416.
حلی، حسن بن یوسف. تذکرة الفقهاء. قم: نشر مؤسسه آل البیت(ع). چاپ اول، 1414ق.
حلی، حسن بن یوسف. منتهی المطلب فی تحقیق المذهب. مشهد: نشر مجمع البحوث الاسلامیة. چاپ اول، 1412ق.
حمیری، نشوان. شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم. دمشق: دار الفکر. چاپ اول، 1420ق.
خویی، سید ابوالقاسم. منهاج الصالحین. قم: نشر مدینه العلم. چاپ بیست و هشتم، 1410ق.
خویی، سید ابوالقاسم. موسوعه الامام الخوئی. قم: موسسه احیاء آثار الامام الخوئی. چاپ اول، 1418ق.
لجنة الفقه المعاصر. الفائق فی الاصول. قم: نشر مرکز مدیریت حوزه علمیه. چاپ دوم، 1442ق.
سیستانی، سید علی. منهاج الصالحین. قم: دفتر آیت الله سیستانی. چاپ اول، 1415ق.
شهیدی، محمد تقی. فقه پول. قم: نشر دفتر فقه معاصر. چاپ اول، 1400.
صدوق، محمد بن علی. من لا یحضره الفقیه. قم: نشر دفتر انتشارات اسلامی. چاپ دوم، 1413ق.
صدر، محمدباقر. بحوث فی علم الاصول. مقرر: سید محمود هاشمی شاهرودی. قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌البیت(ع). چاپ سوم، 1417ق.
طریحی، فخرالدین. مجمع البحرین. تهران: نشر مرتضوی. چاپ سوم، 1375.
طوسی، محمد بن حسن. تهذیب الاحکام. تهران: نشر دار الکتب الاسلامیه. چاپ چهارم، 1407ق.
علم الهدی، علی بن حسین. الانتصار. قم: دفتر انتشارات اسلامی. چاپ اول، 1415ق.
فیومی، احمد. المصباح المنیر. قم: دار الهجرة. چاپ دوم، 1414ق.
قائنی، محمد. زکات پول‌های رایج و اشیای نوپیدا. قم: نشر مرکز فقهی ائمه اطهار(ع). چاپ اول، 1385.
کلینی، محمد بن یعقوب. الکافی. تهران: نشر دار الکتب الاسلامیه. چاپ چهارم، 1407ق.
مالک بن انس. الموطأ. بیروت: دار احیاء التراث. 1406ق.
مدنی، علی‌خان. الطراز الاول والکناز لما علیه من لغة العرب المعول. مشهد: آل البیت(ع). چاپ اول، 1384.
منتظری، حسین علی. کتاب الزکاة. قم: نشر مرکز جهانی مطالعات اسلامی. چاپ دوم، 1431ق.
موسوی خمینی، روح‌الله. تحریر الوسیله. قم: نشر مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره). چاپ سوم، 1392.
نسائی، احمد بن علی. سنن النسائی. ریاض: نشر مکتبة المعارف للنشر و التوزیع. چاپ اول، بی‌تا.
وزارت اوقاف کویت. الموسوعة الفقهیة الکویتیة. کویت: دار السلاسل. چاپ دوم، 1427ق.
هاشمی شاهرودی، سید محمود. قرائات فقهیة معاصرة. قم: نشر مؤسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی. چاپ اول، 1423ق.
هاشمی شاهرودی، سید محمود. کتاب الزکاة. قم: نشر مؤسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی. چاپ اول، 1432ق.
همدانی، آقا رضا. مصباح الفقیه. قم: مؤسسة الجعفریة. چاپ اول، 1416ق.
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 21 آذر 1404

  • تاریخ دریافت 09 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 23 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 21 آذر 1404