نقدی بر انگاره حرمت توقف حائض در مشاهد مشرفه

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محمد عربشاهی ¹

محمود ملکی ²

سید مجتبی صدیقیان کاخکی ³

¹ استادیار پژوهشکده علوم اسلامی رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی،مشهد، ایران

² استادیار پژوهشکده علوم اسلامی رضوی بنیاد پژوهشهای اسلامی

³ طلبه سطح چهار فقه و اصول مدرسه علمیه نواب، مشهد، ایران

10.22067/jfiqh.2025.94676.2025

چکیده

احترام به مشاهد مشرّفه همواره نزد شیعیان اهمیت ویژه‌ای داشته است. شماری از فقیهان امامی با تأکید بر قداست این اماکن، آن‌ها را در حکم مساجد دانسته و همانند مساجد، عبور زنان حائض از آن‌ها را جایز، و توقّف ایشان در آن‌ها را حرام دانسته‌اند. ادلّه این دیدگاه عباتند از صدق عنوان مسجد بر مشاهد، برتری آن‌ها نسبت به سایر مساجد، وجوب تعظیم، سیره متشرّعه، و برخی روایات ناظر به نهی از ورود جُنُب به خانه‌های پیامبران و امامان علیهم‌السلام.

پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، به نقد این ادله پرداخته است. نتایج نشان می‌دهد این مستندات، یا از نظر سند ضعیف‌اند یا از حیث دلالت، برای اثبات حرمت کافی نیستند. افزون بر آنکه اصل عملی نیز بر نفی حرمت دلالت دارد. با این حال، این ادله می‌توانند مستند مناسبی برای اثبات کراهت توقف زن حائض در مشاهد مشرفه باشند؛ مشروط بر آنکه حضور، به قصد هتک نبوده واز نظر عرفی نیز هتک‌آمیز تلقی نشود، وگرنه به‌دلیل هتک، مشمول حرمت خواهد بود. در فرض قوی دانستن و پذیرش این ادله، باید مشاهد مشرفه را ملحق به مسجدالحرام و مسجدالنبی دانست؛ در این صورت، نه‌تنها توقف، بلکه عبور زنان حائض نیز از آن‌ها حرام خواهد بود.

کلیدواژه‌ها

مشاهد

مشرفه

حرم

امامان

حائض

موضوعات

• فقه عبادی

---

مراجع

1. قرآن کریم

   1. آل عصفور، حسین. سداد العباد و رشاد العباد. قم: محلاتی. چاپ اول، 1379ش.
   2. آملی، محمد تقی. مصباح الهدی فی شرح العروة الوثقی. بی جا: بی نا. چاپ اول، 1384ق.
   3. ابن حیون، نعمان بن محمد. دعائم الإسلام. قم: مؤسسة آل البیت (علیهم السلام). چاپ دوم،1383ق.
   4. ابن ماجة، محمد بن یزید قزوینی. سنن ابن ماجة. بی جا: دار إحیاء الکتب العربیة. بی تا.
   5. ابن حنبل، احمد. مسند الامام احمد بن حنبل. بیروت: موسسه الرسالة. 1421ق.
   6. اصفهانی، سید ابوالحسن. وسیلة النجاة. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی. چاپ اول، 1392ش.
   7. اردبیلی، احمد. مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان، قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم. مؤسسة النشر الإسلامی، بی تا.
   8. انصاری، مرتضی. کتاب الطهارة. قم: المؤتمر العالمی بمناسبة الذکری المئویة الثانیة لمیلاد الشیخ الأعظم الأنصاری. چاپ اول، 1415ق.
   9. بحرانی، یوسف. الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة، چاپ اول، 1363ش.
   10. بحرالعلوم، محمد مهدی. مصابیح الأحکام. قم: میثم التمار. چاپ اول، 1385ش.
   11. بخاری، محمد بن إسماعیل. صحیح البخاری. بیروت: دار طوق النجاة. 1422ق.
   12. برقی، احمد بن محمد. المحاسن. قم: دار الکتب الإسلامیة. بی تا.
   13. بیهقی، احمد بن حسین. السنن الکبری. بیروت: دار الکتب العلمیة.1424ق.
   14. تبریزی، جواد. تنقیح مبانی العروة(الطهارة). قم: دار الصدیقة الشهیدة. چاپ دوم، 1429ق.
   15. حائری، مرتضی. شرح العروة الوثقی. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة. چاپ اول، 1425ق.
   16. حرعاملی، محمد‌بن‌حسن. وسائل الشیعه. قم: موسسه مؤسسة آل البیت (علیهم السلام). چاپ سوم، 1416ق.
   17. حمیری، عبد الله بن جعفر. قرب الإسناد. قم: مؤسسة آل البیت (علیهم السلام). چاپ اول، 1371ش.
   18. خوئی، سید ابوالقاسم. موسوعة الإمام الخوئی. قم: مؤسسة إحیاء آثار الامام الخوئی. چاپ اول، 1418ق.
   19. سند، محمد. سند العروة الوثقی(الطهارة). قم: صحفی. چاپ اول، 1415ق.
   20. شبیری زنجانی، سید موسی. استفتائات. قم: مرکز فقهی امام محمد باقر علیه السلام. چاپ اول، 1396ق.
   21. شلال، خضر. ابواب الجنان و بشائر الرضوان. بی جا: موسسه عاشورا، چاپ اول، بی تا.
   22. شهید اول، محمد بن مکی. موسوعة الشهید الأول. قم: مکتب الاعلام الاسلامی فی الحوزة العلمیة. چاپ اول، 1430ق.
   23. شهید ثانی، زین‌‌الدین. روض الجنان فی شرح إرشاد الأذهان. قم: ب‍وس‍ت‍ان‌ ک‍ت‍اب‌. چاپ اول، 1380ش.
   24. شهید ثانی، زین‌‌الدین. المقاصد العلیة فی شرح الرسالة الألفیة. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى. چاپ اول، 1420ق.
   25. شیخ صدوق، محمد بن علی. من لایحضره الفقیه. قم: جامعه مدرسین. چاپ دوم، 1363ش.
   26. شیخ صدوق، محمد بن علی. الهدایة [فی الأصول و الفروع]. قم: موسسه امام هادی علیه السلام. چاپ اول، 1418ق.
   27. طباطبایی حکیم، محمد سعید. مصباح المنهاج (الطهارة). بی جا: مؤسسة المنار. چاپ اول، 1417ق.
   28. طباطبایی قمی، سید تقی. مبانی منهاج الصالحین، قم: قلم الشرق. چاپ اول، 1426ق.
   29. طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم. عروة الوثقی. قم: موسسه السبطین. 1388
   30. طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم. عروة الوثقی(تعلیقة آیت الله فاضل). قم: مرکز فقه الأئمة الأطهار (علیهم السلام). چاپ اول، 1422ق.
   31. طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم. عروة الوثقی(تعلیقة آیت الله مکارم). قم: مدرسه ‌امام‌علی‌بن‌ابی‌طالب ‌‌علیه‌السلام. چاپ اول، 1386ش.
   32. طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم. عروة الوثقی(تعلیقة آیت الله موسوی اردبیلی). قم: جامعة المفید. چاپ اول، 1431ق.
   33. طوسی، محمد بن حسن (شیخ طوسی). تهذیب الأحکام. تهران: دارالکتب الاسلامیه. چاپ اول، 1365ش.
   34. علم الهدی، علی بن حسین. رسائل الشریف المرتضی(جوابات المسائل الطرابلسیات الثالثة). قم: دار القرآن الکریم. چاپ اول، 1405ق.
   35. علوی گرگانی، سید محمد علی. المناظر الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة (الطهارة). قم: فقیه اهل بیت (علیهم السلام). چاپ اول، 1395ش.
   36. فاضل مقداد. تنقیح الرائع لمختصر الشرائع. قم: کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی. چاپ اول، 1404ق.
   37. فیاض، محمد اسحاق. تعالیق مبسوطة علی العروة الوثقی. قم: محلاتی. چاپ اول، بی تا.
   38. قطب راوندی، سعید. الخرائج و الجرائح. قم: موسسه امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف. چاپ اول، چاپ اول، 1409ق.
   39. کاشف‌‌‌الغطاء، جعفر. شرح طهارة القواعد. نجف: مؤسسة کاشف الغطاء العامة. چاپ اول، بی تا.
   40. کشی، محمد بن عمر. اختیار معرفة الرجال. قم: مؤسسة آل البیت (علیهم السلام). چاپ اول، 1404ق.
   41. کلینی، محمد بن یعقوب. الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه. چاپ پنجم، 1363ش.
   42. گرامی قمی، محمد علی. المعلقات علی العروة الوثقی. قم: توحید. چاپ اول، 1415ق.
   43. همدانی، رضا. مصباح الفقیه. قم: المؤسسة الجعفریة لاحیاء التراث. چاپ اول، 1376ش.
   44. مرعشی نجفی، سید شهاب الدین. منهاج المومنین. قم: کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی. چاپ اول، 1406ق.
   45. محقق داماد، سید محمد. کتاب الصلاة. قم: جامعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم. النشر الإسلامی. چاپ اول، بی تا.
   46. مجلسی، محمدباقر. بحار الأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی. چاپ اول، 1403.
   47. مفید، محمد. أحکام النساء. قم: المؤتمر العالمی لألفیة الشیخ المفید. چاپ اول، 1413ق.
   48. مفید، محمد. المقنعه. قم:جامعه مدرسین، چاپ دوم، 1410ق.
   49. محقق سبزواری، محمد باقر. ذخیرة المعاد فی شرح الإرشاد. مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث. چاپ اول، بی تا.
   50. موسوی سبزواری، سید عبد الاعلی. مهذب الأحکام فی بیان الحلال و الحرام. قم: السید عبد الاعلی السبزواری. چاپ چهارم، 1413ق.
   51. موسوی عاملی، محمد. مدارک الاحکام فی شرح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة آل البیت (علیهم السلام). چاپ دوم، 1411ق.
   52. نجفی، محمد حسن. جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. بیروت: دارإحیاء التراث العربی. چاپ هفتم، بی تا.
   53. نراقی، احمد. مستند الشیعة فی أحکام الشریعة. قم: مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث. چاپ اول، 1415ق.
   54. وحید خراسانی، حسین. توضیح المسائل. قم: مدرسه الامام باقرالعلوم علیه السلام. چاپ نهم، 1386ش.