فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

گسترۀ بهره‌گیری فقهای شیعه از سیره معصوم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار پژوهشکده علوم اسلامی رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، مشهد، ایران
چکیده
سیره معصوم یکی از منابع معتبر دینی است که نقشی کلیدی در تبیین آموزه‌های شیعی دارد. یکی از عرصه‌های کارایی این منبع، استنباط احکام فقهی است؛ ازاین‌رو فقهای شیعه به سیره معصوم به‌عنوان ابزاری برای فهم و استخراج احکام شرعی توجه داشته‌اند. با این حال، آنچه همچنان محل پرسش است، گسترۀ بهره‌گیری فقها از این منبع است. پژوهش پیش‌رو تلاش دارد تا به روش مطالعه مروری و با بررسی بسامد واژگان سیره در متون فقهی، میزان استفاده فقهای شیعه از این منبع را روشن سازد. بدین منظور، با استفاده از نرم‌افزار جامع فقه اهل‌بیت و با جستجوی کلیدواژه‌های «سیره» و «فعل» در بین کتب فقه استدلالی، آثار فقهی قرون پنجم تا پانزدهم هجری را مورد بررسی قرار داد. یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که بهره‌گیری از سیره معصوم در میان فقهای شیعه دو دوره متمایز داشته است: یکی، استفاده اندک و محدود طی قرون پنجم تا دوازدهم هجری و دیگری، بهره‌برداری چشمگیر و گسترده در قرون سیزدهم تا پانزدهم هجری.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  1. ابن زهره، حمزه بن علی. غنیة النزوع إلى علمی الأصول و الفروع. قم: مؤسسة الامام الصادق. 1375 ش.
  2. ابن فارس، احمد. معجم مقاییس اللغه. قم: مکتبة الإعلام الإسلامی. 1404 ق.
  3. اردبیلی، احمد بن محمد. مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامى. 1403 ق.
  4. بحر العلوم، سید مهدی. مصابیح الأحکام. قم: منشورات میثم التمار‌. 1427ق.
  5. بروجردی، حسین. نهایة التقریر. قم: مرکز فقه أئمّة أطهار. 1428 ق.
  6. حائری یزدی، مرتضی. صلاة الجمعة. قم: دفتر انتشارات اسلامى. 1418ق.
  7. حر عاملی، محمد بن حسن. تفصیل وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت. 1409ق.
  8. حکیم، سید محسن. مستمسک العروة الوثقى. قم: مؤسسة دار التفسیر. 1390ق.
  9. حلبی، تقی بن نجم. الکافی فی الفقه. اصفهان: کتابخانه عمومی امام امیرالمومنین(ع). بی‌تا.
  10. خمینی، روح الله. کتاب البیع. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى. 1421ق.
  11. خوانساری، سید احمد. جامع المدارک فی شرح مختصر النافع. قم: مؤسسه اسماعیلیان‌. 1405ق.
  12. خویی، سید ابوالقاسم. القواعد الفقهیة و الاجتهاد و التقلید. قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى. 1419ق.
  13. موسوعة الإمام الخوئی. قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی. 1418ق.
  14. ‏‫راوندی، سعید بن هبه‌الله. فقه القرآن. قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی. ۱۴۰۵ق.
  15. ‏‫سید مرتضی، علی بن الحسین. جمل العلم و العمل. نجف اشرف: مطبعة الآداب. ۱۳۸۷ش.
  16. شهید اول، محمد بن مکی. الدروس الشرعیة فی الفقه الإمامیة. قم: دفتر انتشارات اسلامی. 1417ق.
  17. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی. الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم: کتابفروشى داورى‌. 1410ق.
  18. رسائل الشهید الثانی (صلاة الجمعة). قم: نتشارات دفتر تبلیغات اسلامى. 1421ق.
  19. مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة‌. 1413ق.
  20. شیخ طوسی، محمد بن حسن. الخلاف. تهران: مکتبة المرتضویة. 1387ش.
  21. المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: مکتبة المرتضویة. 1387ش.
  22. صدر، سید محمد باقر. بحوث فی شرح العروة الوثقى. قم: مجمع الشهید آیة الله الصدر العلمی‌. 1408ق.
  23. عاملی، محمد بن علی. مدارک الأحکام فی شرح شرائع الإسلام. مشهد: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث. 1429 ق.
  24. ‏علامه حلی، حسن بن یوسف. تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسه آل البیت‌. 1414ق.
  25. ‏__________________. منتهی المطلب فی تحقیق المذهب. مشهد: مجمع البحوث الإسلامیة‌. 1412ق.
  26. فاضل آبی، حسن بن ابی‌طالب. کشف الرموز فی شرح مختصر النافع. قم: مؤسسة النشر الإسلامی. 1408 ق.
  27. فیض کاشانی، محمد. مفاتیح الشرائع. تهران: مدرسه عالی شهید مطهری. 1395 ش.
  28. فیومی، احمد بن علی. مصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی. قم: مؤسسة دار الهجرة. 1414 ق.
  29. کاشف الغطاء، جعفر. کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغراء. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى. 1422ق.
  30. محدث بحرانی، یوسف بن احمد. الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. قم: مؤسسة النشر الإسلامی. 1363ش.
  31. محقق حلی، جعفر بن حسن. المعتبر فی شرح المختصر. قم: مؤسسه سید الشهداء. 1407ق.
  32. شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: مؤسسه اسماعیلیان‌. 1408ق.
  33. محقق سبزواری، محمدباقر. ذخیرة المعاد فی شرح الإرشاد. قم: مؤسسه آل البیت‌. بی تا.
  34. محقق کرکی، علی بن حسین. جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسه آل البیت‌. 1414 ق.
  35. مردانی گلستانی، مهدی. توسعه استنباط از فعل معصوم. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی. 1398 ش.
  36. میرزای قمی، ابوالقاسم. غنائم الأیام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى. 1417ق.
  37. نائینی، میرزا محمد. ‌المکاسب و البیع. قم: دفتر انتشارات اسلامى. 1413ق.
  38. نجفی، محمدحسن. جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی‌. 1404ق.
  39. همدانی، آقا رضا. مصباح الفقیه. قم: مؤسسة الجعفریة لإحیاء التراث. 1416ق.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 21 آذر 1404

  • تاریخ دریافت 05 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 30 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 21 آذر 1404