کاربرد قرعه در تعیین مورد وصیت

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

عبدالله جوان ¹

عابده ادبی فیروزجاه ²

¹ استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی ، دانشگاه تهران،تهران،ایران.

² دانشجوی کارشناسی ارشد گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی ، دانشگاه تهران،تهران،ایران.

10.22067/jfiqh.2026.94827.2032

چکیده

مواجهه با ابهام در تعیین «موصی‌به» از چالش های فقهی و حقوقی در باب وصیت است که می‌تواند به تضییع حقوق و بروز نزاع میان ذی نفعان منجر شود. در این زمینه، کاربرد قرعه به عنوان راهکاری برای رفع این ابهامات و تحقق عدالت، از گذشته محل بحث میان فقهای امامیه بوده و دیدگاه‌های متفاوتی در زمینه حکم کاربست قرعه در وصیت یا قلمرو اجرای آن میان ایشان وجود داشته است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به ادله و منابع معتبر فقهی، مبانی، قلمرو و مشروعیت اجرای قاعده قرعه در موارد ابهام «موصی‌به» را تبیین کرده و با تحلیل مبانی دیدگاه‌های فقها در سه رویکردِ وجوب، استحباب و اختیار ورثه، به نقد و بازخوانی ضابطه جریان قرعه در وصیت می‌پردازد و به این نتیجه می‌رسد که در فرض وجود اراده مشخص از سوی موصی در واقع، و عروض ابهام غیر قابل حل در ظاهر، جریان قرعه امری واجب بوده و در غیر این صورت اختیار با ورثه است. همچنین، مقاله تکلیف مصادیق مورد اختلاف را از طریق تعیین و تطبیق این قاعده کلی مشخص نموده و راهکاری عملی برای گره‌گشایی از ابهامات وصیت ارائه می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

قرعه

وصیت

ابهام

موصی به

فقه امامیه

موضوعات

• فقه مدنی

---