تحلیل فقهی و اصولی صدق عناوین ادله امضای عقود بر اشخاص حقوقی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

علی غفاریان ¹

سید محمد نجفی یزدی ²

¹ طلبه سطح چهار و دانش پژوه مجتمع آموزشی و پژوهشی ائمه اطهار علیهم السلام قم ایران

² مدرس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم و استادیار گروه فقه و اصول، جامعة المصطفی العالمیة، قم، ایران.

10.22067/jfiqh.2026.93875.1988

چکیده

نقش اقتصادی و اجتماعی اشخاص حقوقی در بین جوامع امروزی غیرقابل‌انکار است. ازاین‌رو، اثبات مشروعیّت شرعی معاملات این اشخاص به یکی از مسائل مهمّ فقه معاصر تبدیل شده است. یکی از مهمّ‌ترین ادلّه‌ای که برای اثبات مشروعیّت معاملات این اشخاص اقامه شده، تمسّک به عمومات و اطلاقات ادلّه امضای عقود، مانند «أَحَلَّ اللَّهُ الْبَیْعَ» و «أَوْفُوا بِالْعُقُودِ»، از طریق صدق عناوینی چون «بیع» و «عقد» بر معاملات اشخاص حقوقی است. این پژوهش که به روش توصیفی-تحلیلی و با گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای انجام شده است، درصدد برّرسی این استدلال است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که این استدلال با چالش‌های متعدّدی از قبیل عدم دلالت آیات بر اطلاق، انصراف عرفی ادلّه به معاملات اشخاص حقیقی، و اشکال تمسّک به عامّ در شبهه مصداقیه مواجه است. ازاین‌رو استدلال مذکور برای اثبات مشروعیّت تصرّفات اشخاص حقوقی ناتمام تشخیص داده می‌شود. در پایان، راهکارهایی مانند تمسّک به سیره عقلای متشرعه و اذن ولی فقیه به عنوان جایگزین‌های این استدلال پیشنهاد می‌گردد.

کلیدواژه‌ها

ادلّه امضای عقود

شخص اعتباری

شخص حقوقی

عمومات و اطلاقات

فقه معاملات

مسائل مستحدثه

موضوعات

• فقه و حقوق خصوصی

---