حد و مرز تجویز اضرار به غیر در حال اکراه با رویکردی انتقادی نسبت به نظریه شیخ انصاری

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

قاسم سبحانی فخر

استادیار گروه الهیات، دانشکده ادبیات، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

10.22067/jfiqh.2026.95862.2063

چکیده

از جمله مسائل مهمی که در فقه و حقوق به بررسی مجدد نیاز دارد اضرار به غیر در صورت اکراه است. مقاله حاضر صورت‌های مختلف اضرار به غیر در حال اکراه را مطرح نموده و نظریه فقیهان امامی به ویژه شیخ انصاری را تبیین و تحلیل انتقادی نموده است. این تحقیق، ادلّه فقیهان بر اباحه اضرار به غیر در حالت اکراه (جز خون‌ریزی) شامل اطلاقِ دلیل اکراه، اضطرار، و تقیه را بازبینی نموده و مورد نقد قرار داده و بیان نموده که امتنانی بودن ادلّه اکراه، اضطرار و تقیه مانع از شمول آنها نسبت به حالت اضرار به غیر است. نیز در این تحقیق به نادیده گرفتن نقش عقل در تمسک به اطلاق ادلّه اشاره شده و توضیح داده شده که عقل فطری، اضرار به غیر در حال اکراه را تقبیح می‌کند. همچنین در این تحقیق، یادآوری شده که تمسک به اطلاق ادله با مجموعه آموزه‌های دین در باب عدالت و مذمت منفعت طلبی و اهمیت عِرض و ادله نهی از منکر سازگاری ندارد. پرداختن به این مسأله به لحاظ آثار عملی آن، یک ضرورت است و ضرورتش آنگاه بیشتر احساس می‌شود که دریابیم در طول زمان، افراد کثیری بدان هستند. تبیین صحیح این حقیقت دست‌‌آورد کمی نیست

کلیدواژه‌ها

اکراه'

اضرار'

تقیه'

اضطرار'

'

امتنان

موضوعات

• فقه جزایی

---