«چالش‌های بنیادین در فرآیند اجتهاد ناشی از رویکرد جزیره‌ای و ضرورت انطباق‌پذیری منظومه‌ای احکام»

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

محمد فیضی

پژوهشگر گروه پژوهشی پویافکر

10.22067/jfiqh.2026.95992.2070

چکیده

این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، چالش بنیادین اجتهاد رایج را «تمرکز جزیره‌ای بر ادله، بدون توجه به شبکه به هم پیوسته احکام و پیامدهای اجتماعی فتوا» می‌داند. این نقیصه روش‌شناختی می‌تواند به احکامی منجر شود که با اصولی مانند عدالت در تعارضند یا قابلیت اجرا ندارند. پرسش محوری، شکاف میان «استنباط نظری» و «تحقق واقعی» است و آیا حکم صادرشده در خلأ، می‌تواند اراده واقعی شارع باشد؟



در پاسخ، مقاله «انطباق‌پذیری منظومه‌ای» را به عنوان چارچوبی روش‌شناختی و معیاری ضروری مطرح می‌کند. در این نگاه، استنباط باید همه‌جانبه‌نگر باشد و عوامل مختلفی از جمله عدالت، مصلحت، مقتضیات زمان و مکان و یافته‌های علوم انسانی را در کنار ادله سنتی لحاظ کند. نوآوری تحقیق، ارائه تحلیلی نظام‌مند از این نظریه است که نتیجه آن، سوق دادن فقه به سمت کارآمدی بیشتر، حفظ اعتبار شریعت و توانایی پاسخگویی به چالش‌های نوظهور است.

کلیدواژه‌ها

انطباق‌پذیری منظومه‌ای

استنباط فقهی

احکام اجتماعی

حکمت تشریع

اصول فرافقهی

مقاصد شریعت

موضوعات

• سایر

---