راهکاری نوین در حل نزاع اجتماع امر و نهی بر اساس مبانی دیدگاه خطابات قانونیه

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

علی اصغر ایلاقی حسینی

طلبه سطح دو، حوزه علمیه قم

10.22067/jfiqh.2026.95172.2042

چکیده

مسئلۀ «اجتماع امر و نهی» از دیرباز یکی از مسائلِ پرمناقشۀ علمِ اصولِ فقه بوده که در چارچوبِ سنتیِ نظریۀ خطاباتِ شخصیه، حلِ آن مستلزمِ ورود به مباحثِ پیچیده‌ای مانند تعددِ عنوان و معنون بوده است. این نوشتار می‌کوشد با روش تحلیلی به وسیله پیوند بین مبانی نظریۀ خطابات قانونیه با تقریر آقای سید احمد مددی دربارۀ نزاع اجتماع امر و نهی، رویکردی نوین در حلِ این مسئله ارائه دهد. بر پایۀ این نظریۀ، فرایند جعلِ حکم مشتمل بر دو مرحلۀ انشاء و فعلیت است. از آنجا که شیوۀ تقنینِ شارع، همان شیوۀ تقنینِ عرفی است، در مرحلۀ فعلیت، ماهیت قانون اقتضاء دارد که میانِ ادلۀ صادره از مقنّنِ واحد انسجامی خاصی برقرار باشد؛ برخلاف نظام عبد و مولی که در آن چنین انسجامی از پیش قابل احراز نیست، چرا که خطابات آن، موردی و فاقد طراحی کلی جامع‌اند. بر همین اساس، هرگاه میانِ دو دلیلِ مطلق در فرضِ اجتماع، تهافتی _هر چند بدوی_ مشاهده شود، اطلاقِ یکی از آن دو در همان مقامِ جعل ساقط بوده است. نتیجۀ این تحلیل، تقویتِ قولِ به امتناعِ اجتماعِ امر و نهی است.

کلیدواژه‌ها

خطابات قانونیه

عبد و مولی

تقنین عرفی

انسجام

اجتماع امر و نهی

موضوعات

• اصول فقه

---