واکاوى اجماع های مورد ادعا در باب حدود فقه امامیه

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

پروانه تفاقی خسروشاهی ¹

محمدعلی محب الرحمان ²

سیف اله احدی ³

¹ دانش آموخته کارشناسی ارشد، رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران

² استادیار فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران

³ دانشیار فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران

10.22067/jfiqh.2026.99691.2217

چکیده

اجماع، در کنار کتاب، سنت و عقل، از ادله استنباط در فقه امامیه است؛ با این حال، میزان حجیت و استقلال آن، به‌ویژه در باب حدود، همواره محل بحث بوده است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه‌ای، ادعاهای اجماع در مسائل باب حدود را به‌صورت انتقادی بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که در این حوزه، اجماع تعبدیِ مستقل به‌ندرت تحقق یافته و بیشتر مواردِ گزارش‌شده، یا شهرت‌های فتوایی‌اند که با تسامح اجماع نامیده شده‌اند یا از نوع اجماع مدرکی هستند که حجیت آن‌ها به مستنداتشان بازمی‌گردد. در عین حال، بررسی‌ها حاکی از آن است که برخی اجماعات مدرکی، با ایجاد هم‌گرایی در برداشت از ادله، در تقویت و ترجیح یک قرائت فقهی نقش مؤثری ایفا می‌کنند. بر این اساس، کارکرد اجماع در فقه حدود را باید بیش از آنکه تأسیسی و مستقل دانست، تأییدی و ترجیحی ارزیابی کرد؛ ازاین‌رو، استناد به آن مستلزم ارزیابی دقیق مستندات و سنجش میزان حجیت آن در هر مسئله است.

کلیدواژه‌ها

اجماع تعبدی

اجماع مدرکی

شهرت فتوایی

حدود

موضوعات

• اصول فقه

---