بازاندیشی تمایز ایمان و اسلام در فقه امامیه با نقد نظریۀ مشهور

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سید عبدالصاحب مرقاتی ¹

سید طاها مرقاتی خوئی ²

¹ دانشجوی دکتری گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، حقوق و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

² دانشیار گروه حقوق خصوصی و اسلامی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

10.22067/jfiqh.2026.97667.2145

چکیده

ماهیت ایمان و اسلام و نسبت میان آن دو از مباحث مهم فقه امامیه با آثار گستردۀ فقهی و حقوقی است. مشهور فقها ایمان را افزون بر اقرار به توحید، نبوت و معاد، مشروط به اعتقاد به امامت اهل‌بیت(ع) دانسته‌اند؛ اما بازخوانی روایات و آرای فقیهان نشان می‌دهد که بسیاری از ادلۀ روایی این دیدگاه ناظر به مراتب کمال ایمان و فضیلت اعتقادی‌اند و بر تعریف فقهی ایمان بر اساس اعتقاد به امامت دلالت روشنی ندارند. در مقابل، مجموعۀ روایات معتبر بیانگر آن است که ایمان در کاربرد فقهی به اقرار زبانی همراه با التزام عملی به شرایع و احکام دینی، و اسلام به صرف اقرار زبانی اطلاق می‌شود. بر این اساس، ایمان فقهی نه هویتی فرقه‌ای، بلکه وضعیتی قابل احراز بر پایۀ معیارهای عینی و رفتاری است. این تفسیر، افزون بر سازگاری بیشتر با شواهد روایی، با عدالت فقهی نیز هماهنگ‌تر بوده و از پیامدهای قرائت‌های انحصارگرایانه و تعارضات فرقه‌ای می‌کاهد.

کلیدواژه‌ها

ایمان

اسلام

تصدیق قلبی

اقرار لسانی

التزام عملی

موضوعات

• سایر

---