فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

نقد مبنایی بر حکم کیفری مشارکت در قتل عمد قانون مجازات اسلامی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
دانشیار دانشگاه سیستان و بلوچستان
چکیده
پرسش اساسی مقاله این است که آیا می‌توان ده‌ها، بلکه صدها نفر و همین‌طور جمع زیادی که در قتل یک نفر هم‌دست بوده‌اند را قصاص کرد؟ آیا این حکم با روح سیاست و عدالت کیفری اسلام، تفسیر حداقلی و به نفع متهم، سازگار است؟
فرضیه و مدعای نویسنده این است که، جواز قصاص جماعتی که در قتل یک نفر شرکت داشته‌اند با روح قوانین عدالت‌گستر کیفری اسلام و با تکیه بر فهم آیه‌ی مهم و مبنایی قرآن (آیه‌ی 33 سوره‌ی إسراء) ناسازگار و غیرقابل توجیه و حداقل مورد شبهه و تردید است. مهم‌تر این‌که با یک ارزیابی دقیق از مفاد روایات متعارض و در عین حال مرتبط و سیاق آیات قصاص، حکم به قصاص بیش از یک نفر از شرکت‌کنندگان در قتل (لا علی التعیین) و آن هم به اختیار ولی دم، مصداق بارزی از إعمال قاعده‌ی درءالحدود بالشبهات خواهد بود، لذا در قصاص یک فرد از میان جماعت شرکت‌کننده در قتل آن‌هم به اختیار اولیای دم و محاسبه‌ تفاضل دیه (که خود دیه، مجازات مستقلی محسوب می‌شود) عدالت، قصاص و مماثلت در جرم و مجازات بیشتر تأمین می‌شود تا در قتل همه‌ی شرکت‌کنندگان به خاطر یک نفر.
در ضرورت تحقیق همین بس که احتیاط در دماء و فروج از اهمّ مسائلی است که هر چه بیشتر پیرامون احکام آن نقد و نظر صورت پذیرد، احکام متقن‌تر و به حقیقت نزدیک‌تر می‌گردد.
در نوشته‌ی پیش‌رو که به بیان توصیفی- تحلیلی و با ابزار کتابخانه‌ای ارائه می‌گردد، نقدی جدّی و مبنایی بر حکم کیفری مشارکت در قتل عمد دارد.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم
 
ابن ادریس، محمد بن احمد، السّرائر، قم: موسسة النشر الإسلامیه جامعه‌ مدرسین، 1414 ق.
 
ابن بابویه، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، قم: انتشارات نور وحی، 1428 ق.
 
ابن حزم، علی بن احمد، المحلی، بیروت: دارالفکر، 1408 ق.
 
ابن شعبه، حسن بن علی، تحف العقول، قم: انتشارات جامعه‌ مدرسین، 1408 ق.
 
ابن فارس، احمد بن فارس، ترتیب مقاییس اللغة، قم: مرکز دراسات الحوزه و الجامعه، چاپ اول، 1387.
 
ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، قاهره، دار الحدیث، 1480 ق.
 
انصاری، محمد عبد الحیّ، الهدایة فی شرح البلاغة، کویته پاکستان: مکتبة رشیدیه، 1340 ق.
 
ترمذی، محمد بن عیسی، سنن الترمذی، بیروت: دارالفکر، 1403 ق.
 
حرّعاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسایل الشیعه، قم: منشورات ذوی القربی، چاپ اول، 1387.
 
حیدری، علی نقی، اصول الاستنباط، قم: انتشارات مکتبة المفید، 1412 ق.
 
خوانساری، محمد، دوره‌ مختصر منطق صوری، تهران: انتشارات دانشگاه تهران: چاپ بیستم، 1390.
 
الدرویش، محی‌الدین، اعراب قرآن و بیانه، نجف اشرف: مطبعة سلیمان زاده، ط الثانی، 1428 ق.
 
راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، بیروت: دار الشامیه، 1427 ق.
 
الزیات، حسن، المعجم الوسیط، تهران: مؤسسة الصادق للطباعة و النشر، 1426 ق.
 
طبرسی، فضل بن حسن، مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن؛ بیروت: دار المعرفة، 1418 ق.
 
طوسی، محمد بن حسن، الإستبصار، قم: انتشارات نور وحی، 1428 ق.
 
طوسی، محمد بن حسن، الخلاف، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1420 ق.
 
طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الأحکام فی شرح المقنعه، تهران: دارالکتب الإسلامیة، 1365.
 
علّامه حلّی، حسن بن یوسف، الجوهر النضید فی شرح منطق التجرید، قم: انتشارات بیدار، 1371.
 
علیزاده، علی، مسئولیت کیفری، تهران: ناشر گل مریم، 1389.
 
فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، کنزالعرفان فی فقه القرآن، قم: نشر نوید اسلام، 1385.
 
کلانتری، الیاس، معجم المفهرس لآیات القرآن الکریم، تهران: انتشارات اسوه، 1377.
 
کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران: دارالکتب الإسلامیة، 1365.
 
محقق داماد، مصطفی، قواعد فقه، تهران: مرکز نشر اسلامی، 1390.
 
محمود، صافی، الجدول فی اعراب القرآن و صرفه و بیانه، بیروت: مؤسسة الإیمان، دارالرشید، 1418 ق.
 
مظفر، محمدرضا، اصول الفقه، قم: نشر دانش اسلامی، 1425 ق.
 
مظفر، محمدرضا، المنطق، قم: انتشارات دارالتفسیر، ط الثالث، 1420 ق.
 
معلوف، لویس، المنجد، تهران: انتشارات اسماعیلیان، 1364.
 
مفید، محمد بن محمد، المقنعة، قم: چاپ کنگره‌ شیخ مفید، چاپ اول، 1413 ق.
 
نوری، حسین بن محمد تقی، مستدرک الوسایل و مستنبط المسائل، قم: مؤسسه‌ آل البیت لإحیاء التراث، 1408 ق.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.