فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

تفاوت‌های ضوابط استنباطی در احکام عبادی و غیرعبادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد درس خارج حوزه علمیه قم و دانشیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
چکیده
یکی از موضوعات درخور تحقیق تفاوت میان احکام عبادی و غیرعبادی در ضوابط استنباطی و وجه آن است. در این جستار با تکیه بر روش ‌توصیفی­تحلیلی این مسئله مورد کاوش قرار گرفته است. مهم‌ترین تفاوت‌های به‌دست‌آمده عبارت‌اند از: قاعدهٔ اولی شرعی‌بودنِ ماهیت، حکم و ملاک احکام عبادی و عقلائی‌بودنِ ماهیت، حکم و ملاک احکام غیرعبادی، کشف موضع شارع از سیرهٔ ردع‌نشده در احکام عبادی و عدم‌کشف موضع وی از سیرهٔ ردع‌نشده در غیرعبادی، دلالت فعل معصوم بر استحباب در عبادیات و عدم‌دلالت بر استحباب در غیرعبادیات، قاعدهٔ اولی ثبات تحدید‌های کمّی در عبادات و نبود چنین قاعده‌ای در غیرعبادات، قاعدهٔ اولی صدور از شأن بیان موضع شریعت در عبادیات و نبود قاعدهٔ اولی در غیرعبادیات، قاعدهٔ اولی عدم‌تعدی در عبادیات و نبود قاعدهٔ اولی عدم‌تعدی در غیرعبادیات. 
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن کریم
ابن‌ادریس، محمدبن‌احمد. السرائر. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی. چاپ‌دوم، 1410ق.
استادی، رضا. شرح احوال حضرت آیتالله العظمی اراکی. اراک: انجمن علمی هنری استان اراک. چاپ‌اول، 1375.
آخوند خراسانی، محمدکاظم‌بن‌حسین. کفایة الأصول. بیروت: آل‌البیت. چاپ‌دوم، 1412ق.
آشتیانى، محمدحسن‌بن‌جعفر. کتاب القضاء. قم: زهیر-کنگرۀ علامه آشتیانى(ره). چاپ‌اول، 1425ق.
آل شیخ راضى، محمدطاهر. بدایة الوصول. قم: دار الهدی. چاپ‌دوم، 1426ق.
آل کاشف الغطاء، محمدحسین. تحریر المجلة. تهران: المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الاسلامیة. چاپ‌اول، 1424ق.
بهبهانى، محمدباقربن‌محمداکمل. الفوائد الحائریة. قم: مجمع الفکر الإسلامى. چاپ‌اول، 1415ق.
بهبهانى، محمدباقربن‌محمداکمل. مصابیح الظلام. قم: مؤسسهٔ علامه وحید بهبهانی. چاپ‌اول، 1424ق. 
حر عاملى، محمدبن‌حسن. الفصول المهمة فی أصول الأئمة. قم:مؤسسۀ معارف اسلامی امام رضا. چاپ‌اول، 1418ق.
حسینى حائرى، کاظم. فقه العقود. قم: مجمع اندیشۀ اسلامى. چاپ‌دوم، 1423ق.
حلی، حسین. اصول الفقه. قم: مکتبة الفقه و الأصول المختصة. چاپ‌اول، 1432ق.
حیدری، سیدکمال. الدروس شرح الحلقة الثانیة. مقرر: علاء سالم. قم: دار فراقد. چاپ‌اول، 1428ق.
خمینی، روح‌الله. تنقیح الأصول. مقرر: تقوی اشتهاردی. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی. چاپ‌اول، 1418ق.
رشتى، حبیب‌الله‌بن‌محمدعلی. کتاب الإجارة. بی‌جا: بى‌نا. چاپ‌اول، 1311ق.
روحانی، صادق. فقه الصادق(ع)، قم: مدرسۀ امام صادق(ع). چاپ‌اول، 1412ق.
سبحانی تبریزی، جعفر. دراسات موجزة فی الخیارات و الشروط. قم: المرکز العالمی للدراسات الإسلامیة. چاپ‌اول، 1423ق.
سبحانی تبریزی، جعفر. کتاب النکاح. قم: مؤسسۀ امام صادق(ع). چاپ‌اول، 1416ق.
سبحانی تبریزی، جعفر. ارشاد العقول الى مباحث الأصول. مقرر: محمدحسین حاج عاملی. قم: مؤسسۀ امام صادق(ع). چاپ‌اول، 1424ق.
سروش، عبدالکریم. فقه در ترازو، اندر باب اجتهاد. به‌کوشش سعید عدالت‌نژاد. تهران: طرح نو. چاپ‌اول، 1382.
شهید اول، محمدبن‌مکی. القواعد و الفوائد. قم: دار المفید. چاپ‌اول، 1400ق.
شهید ثانی، زین‌الدین‌‌بن‌علی. تمهید القواعد. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزۀ علمیه. چاپ‌اول، 1416ق.
شهید ثانی، زین‌الدین‌‌بن‌علی. مسالک الأفهام. قم: مؤسسهٔ معارف اسلامی. چاپ‌اول، 1414ق.
صافی اصفهانی، حسن. الهدایة فی الأصول. مقرر: آیت‌الله ابوالقاسم خوئی. قم: مؤسسۀ صاحب الأمر. چاپ‌اول، 1417ق.
صاحب‌جواهر، محمدحسن‌بن‌باقر. جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی. چاپ‌هفتم، 1404ق.
صدر، محمدباقر. بحوث فی علم الأصول. مقرر: محمود هاشمی شاهرودی. قم: مؤسسۀ دائرة المعارف فقه اسلامی. چاپ‌سوم، 1426ق.
ضیائی‌فر، سعید. فلسفۀ علم فقه. قم و تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و سمت. چاپ‌دوم، 1397.
ضیائی‌فر، سعید. «قاعدۀ اولی حجیت سیره‌های عقلایی در غیرعبادات»، جستار‌های فقهیاصولی. ش17، 1398، 7تا27.DOI   10.22034/JRJ.2019.53472.1639
ضیائی‌فر، سعید. « معنا و اقتضائات اجتهاد تخصصی در عبادات و غیرعبادات براساسِ ایدۀ آیت‌الله عبدالکریم حائری یزدی»، جستار‌های فقهیاصولی. ش28، 1401، 67تا95.DOI  0.22034/JRJ.2022.63614.2455
عاملی، جواد. مفتاح الکرامة. قم: دفتر انتشارات اسلامى. چاپ‌اول، 1419ق.
عراقى، ضیاء‌الدین. شرح تبصرة المتعلمین. قم: دفتر انتشارات اسلامى. چاپ‌اول، 1414ق.
علم‌الهدی، على‌بن‌حسین. الإنتصار فی انفرادات الإمامیة. قم: دفتر انتشارات اسلامى. چاپ‌اول، 1415ق.
فاضل لنکرانى، محمد، تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة: المکاسب المحرمة. قم: مرکز فقهى ائمۀ اطهار(ع). چاپ‌اول، 1427ق.
فنائی، ابوالقاسم. اخلاق دین‌شناسی. تهران: نگاه معاصر. چاپ‌اول، 1389.
کاشف الغطاء، على‌بن‌محمدرضا. النور الساطع. نجف: مطبعة الآداب. چاپ‌اول، 1381ق.
کلینى، محمدبن‌یعقوب. الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة. چاپ‌چهارم، 1407ق.
مقدس اردبیلی، احمدبن‌محمد. مجمع الفائدة والبرهان. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامى. چاپ‌اول، 1362.
مکارم شیرازى، ناصر. انوار الفقاهة: کتاب النکاح. قم: مدرسۀ امام علی‌بن‌ابی‌طالب(ع). چاپ‌اول، 1425ق.
منتظری، حسینعلی. دراسات فی المکاسب المحرمة. قم: تفکر. چاپ‌اول، 1415ق.
مؤمن، محمد. اصول فقه حکومتی. به‌کوشش رضا اسلامی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. چاپ‌اول، 1387.
هاشمی شاهرودی، محمود. کتاب الحج. مقرر: محمدابراهیم جناتی. قم: انصاریان. چاپ‌اول،1402 ق.
همدانی، رضابن‌محمدهادی. مصباح الفقیه. قم: مؤسسة الجعفریة لإحیاء التراث و مؤسسة النشر الإسلامی. چاپ‌اول، 1417ق.
 
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 03 دی 1400
  • تاریخ بازنگری 22 بهمن 1400
  • تاریخ پذیرش 24 اسفند 1400