فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

تحلیل و بررسی چگونگی مجزی‌بودن تأدیة زکات در فرض اجبار حاکم اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار دانشگاه سیستان و بلوچستان
2 دانش آموخته دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه سیستان و بلوچستان، دانش آموخته سطح 4 و مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم
چکیده
زکات از واجبات عبادی است که طبق دیدگاه مشهور مجزی‌بودن آن، مشروط به نیت خالص و قصد قربت است. در این میان، گاه بر حاکم شرع واجب است مکلف را مجبور به پرداخت زکات کند. در چنین فرضی، چگونگی امکان تحقق قصد قربت و نیز مجزی‌بودن تأدیه زکات، محل بحث است. تحقیق دربارهٔ امکان اجبار مکلف به پرداخت ومجزی‌بودن این پرداخت از سوی وی، در گروِ تحقیق دربارهٔ حقیقت و ماهیت زکات و نیز بررسی مستندات شرطیت نیت در آن است.
طبق یافته‌های این پژوهش که به ‌روش توصیفی‌تحلیلی انجام گرفته است، زکات از حقیقتی معاملی- عبادی برخوردار است و اشتراط تحصیل قصد قربت در آن، از باب تعددِ مطلوب است و مطلوبیت قصد قربت، در فرض امکان تحقق آن از سوی مکلف منحصر است. بنابراین در فرض امکان‌نداشتن تحصیل قصد قربت، زکات همچنان بر اصل مطلوبیت خود باقی است و باتوجه‌به اینکه این فریضهٔ الهی مشتمل بر حکمی وضعی و تکلیفی است، تأدیه زکات از سوی مؤدیِ مجبور، مجزی است و صرفاً به عصیان امر تکلیفی می‌انجامد.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم
آشتیانى، محمدحسن‌بن‌جعفر، کتاب الزکاة، چاپ‌اول، قم: زهیر، 1426ق.
ابن‌بابویه، محمدبن‌على، کتاب من لایحضره الفقیه، چاپ‌دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1413ق.
ابن‌قدامه، عبداللّه‌بن‌احمد، المغنی، بیروت: دار الکتاب العربی، 1392.
اشتهاردى، على‌پناه، مدارک العروة، چاپ‌اول، تهران: دار الأسوة، 1417ق.
بجنوردى، حسن، منتهى الأصول، چاپ‌اول، تهران: بی‌نا، 1380.
بروجردى، حسین، جامع أحادیث الشیعة، چاپ‌اول، تهران: فرهنگ سبز، 1386.
حر عاملى، محمدبن‌حسن، تفصیل وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة، چاپ‌اول، قم: آل البیت علیهم السلام، 1409ق.
حکیم، محسن، مستمسک العروة الوثقى، چاپ‌اول، قم: دار التفسیر، 1416ق.
خمینى، روح‌الله، جواهر الأصول، چاپ‌اول، تهران: بی‌نا، 1376.
خویى، ابوالقاسم، غایة المأمول، چاپ‌اول، قم: بی‌نا، 1428ق.
زمخشرى، محمودبن‌عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، چاپ‌سوم، بیروت: دار الکتاب العربی، 1407ق.
سبحانى، جعفر، الزکاة فی الشریعة الإسلامیة الغراء، چاپ‌اول، قم: مؤسسۀ امام صادق علیه السلام، 1424ق.
صاحب‌جواهر،محمدحسن‌بن‌باقر، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، چاپ‌هفتم، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.
صدر، محمدباقر، بحوث فی علم الأصول، چاپ‌اول، بیروت: بی‌نا، 1417ق.
طباطبایى، محمدحسین، المیزان فى تفسیر القرآن، چاپ‌پنجم، بی‌جا: دفتر انتشارات اسلامى، 1417ق.
طبرسى، فضل‌بن‌حسن، مجمع البیان فى تفسیر القرآن، چاپ‌سوم، تهران: انتشارات ناصر خسرو، 1372.
طوسى، محمدبن‌حسن، الأمالی، چاپ‌اول، قم: دار الثقافة، 1414ق.
طوسى، محمدبن‌حسن، الخلاف، چاپ‌اول، قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1407ق.
طوسى، محمدبن‌حسن، المبسوط فی فقه الإمامیة، چاپ‌سوم، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة، 1387ق.
طوسى، محمدبن‌حسن، تهذیب الأحکام، چاپ‌چهارم، تهران: دار الکتب الإسلامیة، 1407ق.
علامه حلى، حسن‌بن‌یوسف، تذکرة الفقهاء، چاپ‌اول، قم: مؤسسۀ آل البیت علیهم السلام، بی‌تا.
فاضل مقداد،مقدادبن‌عبداللّه، کنز العرفان فی فقه القرآن، چاپ‌اول، قم: بی‌نا، بی‌تا.
قطب راوندى، سعیدبن‌هبةاللّه، فقه القرآن، چاپ‌دوم، قم: کتابخانۀ آیت‌الله مرعشى نجفى، 1405ق.
کلینى، محمدبن‌یعقوب، الکافی، چاپ‌چهارم، تهران: دار الکتب الإسلامیة، 1407 ق.
محقق حلی، جعفربن‌حسن، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، چاپ‌دوم، قم: اسماعیلیان، 1408ق.
محقق حلی، جعفربن‌حسن، المعتبر فی شرح المختصر، چاپ‌اول، قم: مؤسسۀ سید الشهداء علیه السلام، 1407ق.
محقق داماد،محمد، کتاب الحج، چاپ‌اول، قم: چاپخانۀ مهر، 1401ق.
مقدس اردبیلى، احمدبن‌محمد، زبدة البیان فی أحکام القرآن، چاپ‌اپل، تهران: المکتبة الجعفریة لإحیاء الآثار الجعفریة، بی‌تا.
منتظرى، حسینعلى، کتاب الزکاة، چاپ‌دوم، قم: مرکز جهانى مطالعات اسلامى، 1409ق.
موسوی عاملى، محمدبن‌على، چاپ‌اول، بیروت: مدارک الأحکام فی شرح عبادات شرائع الإسلام، مؤسسۀ آل البیت علیهم السلام، 1411ق.
میلانى، محمدهادى، محاضرات فی فقه الإمامیة؛ کتاب الزکاة، چاپ‌اول، مشهد: مؤسسۀ چاپ و نشر دانشگاه فردوسى، 1395ق.
هاشمی شاهرودى، محمود، موسوعة الفقه الإسلامی طبقا لمذهب أهل البیت علیهم السلام، باهمکاری جمعی از نویسندگان، چاپ‌اول، قم: مؤسسۀ دائرة المعارف فقه اسلامى، 1423ق.
یزدى، محمدکاظم‌بن‌عبدالعظیم، العروة الوثقى، چاپ‌دوم، بیروت: اعلمی، 1409ق.
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 22 تیر 1399
  • تاریخ بازنگری 07 دی 1399
  • تاریخ پذیرش 28 دی 1399