فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

بازتاب و کارکرد‌های پدیده عموم بلوا در مسائل اصول فقه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه حضرت معصومه، قم، ایران
چکیده
احکام شرعی ازنظر مورد ابتلا بودن، در یک درجه قرار ندارند؛ بعضی محل ابتلای همگان یا اکثر متشرعان و برخی دیگر محل ابتلای افرادی خاص‌ است و یا حتی اگر اغلب را مبتلا سازد، محدود به مدت زمان خاصی است. پدیدهٔ عموم بلوا در بسیاری از مسائل مرتبط با علم اصول فقه بازتاب داشته است. اهمیت و حساسیت مسائل عام‌البلوی و نیاز شدید به آن‌ها سبب سخت‌گیری‌ و دقت نظر فزون‌تر در به‌کارگیری ادلهٔ احکام شده است. در این نوشتار، ابتلای عمومی و میزان دخالت آن در عرصه‌های گوناگون اصول فقه به‌روش توصیفی‌تحلیلی تبیین شده است. عام‌البلوی‌بودن در ملاک حجیت ادله‌ای چون سنت و اخبار منعکس شده است؛ به‌طوری که اکثر محققان معتقدند که روایات عام‌البلوی بایستی علم‌آور باشد یا دست‌کم از شهرت و شیوعی بیش از سایر روایات برخوردار باشد. از سوی دیگر، عام‌البلوی‌بودن در تثبیت موضوع سیره و اجرای اصل برائت اثرگذار است و به ضمیمهٔ نرسیدن ردع شارع، دلیل بر احراز عدم‌ردع محسوب می‌شود و درنتیجه حجیت سیرهٔ عقلا را در پی دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابن‌ابی‌جمهور، محمدبن‌علی. عوالی اللئالی العزیزیة فی الاحادیث الدینیة. قم: سیدالشهدا. 1403ق.
ابن‌براج، عبدالعزیزبن‌نحریر. المهذب. قم: مؤسسة النشر الإسلامی. 1406ق.
ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم. لسان العرب. بیروت: دار الصادر. 1414ق.
استرآبادی، محمدامین‌بن‌محمدشریف. الفوائد المدنیّة. قم: مؤسسة النشر الإسلامی. 1426ق.
امین، محسن. اعیان الشیعة. بی‌جا: بی‌نا. بی‌تا.
انصاری، مرتضی‌بن‌محمدامین. مطارح الأنظار. قم: آل‌البیت(ع). 1404ق.
ایوان کیفی، محمدتقی‌بن‌عبدالرحیم. هدایة المسترشدین. بی‌جا: بی‌نا. بی‌تا.
آقابزرگ طهرانی، محمدمحسن. الذریعة الی تصانیف الشیعة. قم: اسماعیلیان. 1408ق.
آل کاشف‌الغطاء، محمدحسین. سؤال و جواب. قم: کاشف‌الغطاء. بی‌تا.
بحرانی، یوسف‌بن‌احمد. الدرر النجفیة. بیروت: دار المصطفی لإحیاء التراث. 1423ق.
بهبهانی، محمدباقربن‌محمداکمل. مصابیح الظلام فی شرح مفاتیح الشرایع. بی‌جا: مؤسسة العلامة المجدد الوحید البهبهانی. بی‌تا.
حر عاملی، محمدبن‌حسن. فوائد الطوسیة. بی‌جا: محلاتی. 1423ق.
خویی، ابوالقاسم. التنقیح فی شرح العروة الوثقى. قم: دار الهادى. 1410ق.
خویی، ابوالقاسم. کتاب المساقاة. نجف: حیدریة. 1374ق.
خویی، ابوالقاسم. موسوعة الإمام الخوئی. بی‌جا: احیاء آثار الإمام الخوئی. 1417ق.
سبحانی، جعفر. نظام الإرث فی الشریعة الإسلامیة الغراء. قم: مؤسسهٔ امام صادق(ع). 1415ق.
سرمینی، محمدانس. «الخبر الآحاد فی سیاق عموم البلوی، تحریر المسئله و تأصیلها عند متقدمی الحنفیة»، مجلۀ دانشکدۀ الهیات دانشگاه مرمره، ش55، 1439ق، 25تا51.
صاحب‌جواهر، محمدحسن‌بن‌باقر. جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی. 1362.
طباطبایی، محمدکاظم. العروة الوثقى. مؤسسة النشر الإسلامیة. ١٤٢٠ق.
طوسی، محمدبن‌حسن. العدة فی الأصول. قم: تیزهوش. 1417ق.
علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف. مختلف الشیعة. قم: مؤسسة النشر الإسلامی. 1413ق.
علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف. منتهی المطلب. مشهد: مجتمع بحوث اسلامی. 1415ق.
علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف. نهایة الوصول إلی علم الأصول. بی‌جا: مؤسسۀ امام صادق(ع). بی‌تا.
علم‌الهدی، علی‌بن‌حسین. الذریعة الی اصول الشریعة. تهران: دانشگاه تهران. 1376.
علم‌الهدی، علی‌بن‌حسین. الناصریات. بی‌جا: مؤسسة الهدی. 1417ق.
فیومی، احمدبن‌محمد. المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر. بی‌جا: دار الرضی‌. بی‌تا.
قلعه‌جی، محمد رواس، حامد صادق قنیبی. معجم لغة الفقهاء. بی‌جا: دار النفائس. 1408ق.
محقق حلی، جعفربن‌حسن. الرسائل التسع. قم: کتابخانهٔ آیت‌الله مرعشی نجفی. 1413ق.
محقق حلی، جعفربن‌حسن. المختصر النافع فی فقه الإمامیة. تهران: قسم الدراسات الإسلامیة فی مؤسسة البعثة. 1410ق.
محقق حلی، جعفربن‌حسن. المعتبر فی شرح المختصر. قم: سیدالشهداء. 1407ق.
محقق حلی، جعفربن‌حسن. معارج الأصول. قم: آل‌البیت(ع). بی‌تا.
محمدی، سیدصادق. «درس خارج فقه». 22/10/99:
https://www.eshia.ir/Feqh/Archive/text/mohammadi/feqh/99/991022/%D8%B9%D8%A7%D9%85%20%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D9%88%DB%8C%20%D8%B1%D8%AF%D8%B9%DB%8C.
مرتضوی، سیدضیاء. «سیدمرتضی و عدم‌حجیت خبر واحد در مسائل عام‌البلوی»، هزارۀ سیدمرتضی علمالهدی. دورۀ1، ش1، زمستان 1398، 139تا185.
مکارم شیرازی، ناصر. تعلیقات عروة الوثقی. قم: مدرسهٔ امام علی(ع). 1428ق.
میرزای قمی، ابوالقاسم‌بن‌محمدحسن. قوانین المحکمة فی الأصول. قم: احیاء الکتب الإسلامیة. 1430ق.
هاشمی شاهرودی، محمود و همکاران. فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت(ع). قم: مؤسسۀ دائرة المعارف فقه اسلامى. 1387.
یوسفی ‌مقدم، محمدصادق. درآمدی بر اجتهاد از منظر قرآن. قم: دفتر تبلیغات اسلامی. ۱۳۸۷.
 
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 15 اسفند 1400
  • تاریخ بازنگری 16 خرداد 1401
  • تاریخ پذیرش 21 خرداد 1401