فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

روش‌شناسی کشف مذاق شارع(مطالعۀ موردی حکم رجوع در هبۀ زوج به زوجه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
چکیده
مذاق شریعت ازجمله مستندات پرتکرار فقه برای دستیابی به حکم شرعی است؛ باوجوداین، سرفصل مستقلی در کتب فقهی و اصولی برای تنقیح این مبحث منعقد نشده است. مسئلۀ این نوشتار، رسیدن به تعریفی روشن و چگونگی کشف این مذاق در میدانِ اجتهاد و تفقه است. حاصل این جستار اینکه مذاق شارع عبارت است از: برایند فهم فقیه از شبکه‌ای از گزاره‌های دالّ بر نظام معرفتیِ دین، متضمن خصوصیات شارع و انسان و جامعه، مقاصد الشریعه، مجموعۀ آیات‌ الاحکام، مجموعۀ قواعد فقه، اولویت‌های شارع و مصلحت‌های او، اشباه و نظائرِ حکم با قرائت شیعی، مجموعۀ احکامِ قطعیِ تعیین‌کنندۀ مرزهای واجب و حرام، مجموعۀ احکام قطعیِ تعیین‌کنندۀ مطلوب شارع در زمینه مستحبات و مکروهات، اصل‌های عملی. در این جستار، مراحل پانزده‌گانه‌ای برای برایندگیری از موارد فوق، تبیین شده و در یک مطالعه موردی بر کشف مذاق شارع در مسئلۀ رجوع زوج از هبه به زوجه تطبیق داده شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن کریم
ابن‌بابویه، محمدبن‌علی. کتاب من لا یحضره الفقیه. قم: مؤسسة النشر الإسلامی. 1363.
ابن‌شعبه حرانی، حسن‌بن‌علی. تحفالعقول. قم: جامعه مدرسین. 1404ق.
اصفهانی، محمدحسین. حاشیة المکاسب. قم: ذوی القربی. 1427ق.
امام علی علیه‌السلام. نهج البلاغه. تصحیح: صبحی صالح. قم: دار الهجره. 1412ق.
انصاری، مرتضی‌بن‌محمدامین. المکاسب. قم: کنگرۀ شیخ انصاری. 1415ق.
ایمان، محمدتقی. فلسفۀ روش تحقیق در علوم انسانی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. 1393.
آل کاشف‌الغطاء، احمد. سفینة النجاة و مشکاة الهدی. نجف: مؤسسۀ کاشف‌الغطاء. 1423ق.
آمدی، عبدالواحدبن‌محمد. غرر الحکم و درر الکلم. قم: دار الإسلام. 1410ق.
حسین‌زاده، حسین. پارادایم، افسانه یا واقعیت؟ قم: مؤسسۀ امام خمینی. 1396.
حسینی مراغی، عبدالفتاح‌بن‌علی. العناوین الفقهیه. قم: مؤسسة النشر الإسلامی. 1417ق.
حکمت‌نیا، محمود. «مذاق شریعت»، فقه و حقوق اسلامی. ش9، 1385، 11تا28.
حلی، حسین. دلیل العروة الوثقی. نجف: مطبعة نجف. 1338.
خمینی، روح‌الله. کتاب البیع. تهران: مؤسسۀ نشر آثار امام خمینی. 1392.
دانشگاه آکسفورد. فرهنگ‌نامۀ ریاضیات آکسفورد. لندن: دانشگاه آکسفورد. 2009م.
رشاد، علی‌اکبر. نظریه ابتناء. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی. 1389
ریسونی، احمد. اهداف دین از دیدگاه شاطبی. مترجم: محمدعلی ابهری، حسین اسلامی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی. 1376.
شاطبی، ابراهیم‌بن‌موسی. الموافقات. بیروت: دارالمعرفه. 1431ق.
شهید اول، محمدبن‌مکی. موسوعة الشهید الاول. قم: مؤسسة المعارف الاسلامیة. 1430ق.
صاحب‌جواهر، محمدحسن‌بن‌باقر. جواهر الکلام فی شرح شرایع الإسلام. قم : مؤسسۀ دائرة المعارف فقه اسلامی. 1421ق.
صیمری، مفلح‌بن‌حسن. غایة المرام فی شرح شرایع الإسلام. بیروت: دار الهادی. 1420ق.
ضیایی‌فر، سعید. فلسفۀ علم فقه. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. 1392.
عشایری‌منفرد، محمد. «چیستی مذاق شریعت و آسیب‌شناسی فقهی آن»، فقه اهل بیت. ش73، 1392، 115تا139.
علیدوست، ابوالقاسم. فقه و مصلحت. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی. 1388.
علی‌شاهی، ابوالفضل. مفهوم و حجیت مذاق شریعت در فرآیند استنباط احکام فقهی. قم: بوستان کتاب. 1390.
عندلیب همدانی، محمد، حمید ستوده. «مذاق شریعت، جستاری در اعتبارسنجی و کارآمدی»، فقه اهل بیت علیهم‌السلام. ش70، 1391، 106تا141.
فرهنگستان ادب فارسی. فرهنگ‌واژه‌های مصوب. دفتر اول. تهران: فرهنگستان ادب فارسی. 1376.
قادری، سیدرضی. «مذاق شرع در کیفیت و اعتبار». فقه. س20، ش4، 1392، 78تا90.
کاشف‌الغطاء، جعفر. کشف الغطاء عن مبهمات شریعه الغراء. اصفهان: مهدوی. بی‌تا.
کلینی، محمدبن‌یعقوب. الکافی. قم: دار الحدیث. 1387.
لاری، عبدالحسین. التعلیقة علی المکاسب. قم: مؤسسة المعارف الاسلامیة. 1418ق.
لجنة الفقه المعاصر. الفائق فی اصول الفقه. قم: مرکز مدیریت حوزۀ قم. 1398.
مشکینی، علی. اصطلاحات الاصول و معظم ابحاثها. قم: الهادی. 1374.
علی‌بن‌موسی(ع)، امام هشتم. صحیفة الرضا. مشهد: کنگرۀ جهانی امام رضا(ع). 1406ق.
نوری، حسین. مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. قم: آل‌البیت(ع). 1408ق.
واسطی، عبدالحمید. الگوریتم اجتهاد. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی. 1401.
واسطی، عبدالحمید. «ماهیت‌شناسی الگوریتم اجتهاد»، جستار‌های فقهی و اصولی. س6، ش19، 1399، 221تا247. (کد ارکید: 10.22034/JRJ.2020.55765.1858)
هاشمی شاهرودی، سیدمحمود. فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام. قم : مؤسسۀ دائرة المعارف فقه اسلامی. 1382.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 31 شهریور 1401
  • تاریخ بازنگری 01 آبان 1401
  • تاریخ پذیرش 02 آذر 1401