فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

امکان‌سنجی ارجاع تزاحم امتثالی به تعارض ادله

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
طلبهٔ سطح سه حوزهٔ علمیهٔ قم، قم، ایران
چکیده
دانشیان اصول برای حل مشکل تنافی ادله، دو پنجرۀ بحث با عنوان تعارض و تزاحم را گشوده‌اند. در نگاه مشهور، تعارض به تنافی در مرحلهٔ جعل حکم و تزاحم به تنافی در مرحلهٔ امتثال مربوط است. از نگاه آنان حدود و ثغور مباحث مطرح‌شده در ذیل این دو عنوان به‌طور کامل از یکدیگر جدایند. اما به نظر می رسد که بحث از تزاحم نیز در حقیقت به بحث تعارض بازگشت دارد، به این معناکه در تزاحم نیز تنافی ادله در مقام جعل بوده و آنگاه به مرحلۀ امتثال سرایت می‌کند. لازم به ذکر است عده‌ای این بحث را مترتب بر بحث از انحلال خطاب در ناحیهٔ جعل یا امتثال دانسته‌اند. این نوشتار با روش توصیفی‌تحلیلی به تبیین نحوۀ تأثیرگذاری مبنای مذکور در موضوع نوشتار و نقد آن روی آورده و در نهایت برای اثبات مدعا به نقد تفاوت‌های ذکرشده میان تعارض و تزاحم پرداخته‌ است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

آخوند خراسانی، محمدکاظم‌بن‌حسین. کفایة الأصول. قم: آل‌البیت(ع). چاپ‌اول، 1409ق.
آملی، میرزاهاشم. تحریر الأصول. قم: داوری. چاپ‌اول، 1386ق.
اسلامی، رضا. قواعد کلی استنباط. قم: بوستان کتاب. چاپ‌پنجم، 1387.
اصفهانی، محمدحسین. نهایة الدرایة فی شرح الکفایة. قم: سیدالشهدا. چاپ‌اول، 1374ق.
امام خمینی، روح الله. الاجتهاد و التقلید. تهران: موسسه تنظیم نشر آثار امام (ره)، چاپ دوم، 1426 ق.
انصاری، مرتضی‌بن‌محمدامین. فرائد الأصول. قم: موسسة النشر الاسلامی. چاپ‌پنجم، 1416ق.
انصاری، مرتضی‌بن‌محمدامین. مطارح الأنظار. قم: مجمع الفکر الإسلامی. چاپ‌دوم، 1383.
ایروانی، علی. الاصول فی علم الاصول. قم: موسسة النشر الاسلامی. چاپ‌اول، 1422ق.
بجنوردی، حسن. منتهی الأصول. تهران: عروج. چاپ‌اول، 1380.
بروجردی، حسین. الحاشیة علی کفایة الأصول. قم: انصاریان. چاپ‌اول، 1412ق.
تبریزی، میرزاجواد. دروس فی مسائل علم الأصول. قم: دار الصدیقة الشهیدة(س). چاپ‌دوم، 1387.
جوهری، ابونصر. الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة. بیروت: دار العلم. چاپ‌اول، 1407 ه.ق.
چوبداری، میلاد، علی فروتن، محمد محمدپور. «تببین نظام اندیشهٔ اصولی شهید صدر در تعارض‌انگاری تزاحم امتثالی»، پژوهش‌های اصولی. دورهٔ9، ش31، پاییز1401، 125تا138.
حائری اصفهانی، محمدحسین‌بن‌عبدالرحیم. الفصول الغرویة فی الأصول الفقهیة. قم: دار إحیاء العلوم الإسلامیة. چاپ‌اول، 1404ق.
حائری یزدی، عبدالکریم. درر الفوائد. قم: موسسة النشر الإسلامی. چاپ‌ششم، 1418ق.
حائری، مرتضی. مبانی الأحکام فی أصول شرائع الإسلام. قم: مؤسسة النشر الإسلامی. چاپ‌اول، 1424ق.
حسینی میلانی، علی. تحقیق الأصول. قم: الحقائق. چاپ‌دوم، 1428ق.
حکیم، محمدتقی‌بن‌محمدسعید. الاصول العامة فی الفقه المقارن. قم: مجمع جهانی اهل بیت(ع). چاپ‌دوم، 1418ق.
خمینی، مصطفی. تحریرات فی علم الأصول. قم: مؤسسهٔ تنظیم نشر و آثار امام(ره). چاپ‌اول، 1418ق.
خوئی، ابوالقاسم. الهدایة فی الأصول. قم: صاحب الأمر(عج). چاپ‌اول، 1417ق.
خوئی، ابولقاسم. دراسات فی علم الأصول. قم: مؤسسهٔ دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت(ع)‏. چاپ‌اول، 1419ق.
خوئی، ابولقاسم. مصباح الأصول. بیروت: داوری. چاپ‌اول، 1422ق.
روحانی، محمد. منتقی الأصول. قم: دفتر آیت‌الله سیدمحمد حسینی روحانی. چاپ‌اول، 1413ق.
روحانی، محمدصادق. زبدة الأصول. تهران: حدیث دل. چاپ‌دوم، 1382.
سبحانی تبریزی، جعفر. ارشاد العقول إلی مباحث الأصول. قم: مؤسسهٔ امام صادق(ع). چاپ‌اول، 1424ق.
سبحانی تبریزی، جعفر. المحصول فی علم الأصول. قم: مؤسسهٔ امام صادق(ع). چاپ‌اول، 1414ق.
سبحانی تبریزی، جعفر. الوسیط فی أصول الفقه. قم: مؤسسهٔ امام صادق(ع). چاپ‌چهارم، 1388.
سبحانی تبریزی، جعفر. رسالة فی البحث عن الترتب. بیروت: دار الصفوة. چاپ‌دوم، 1417ق.
سبزواری، ملاهادی. شرح منظومه. تهران: ناب. چاپ‌اول، 1371.
شهرکانی، ابراهیم اسماعیل. المفید فی شرح اصول الفقه. قم: ذوی القربی. چاپ‌اول، 1430ق.
شهیدی، محمدتقی. تقریرات درس خارج اصول. 1396. https://yun.ir/8jpf
صدر، محمدباقر. بحوث فی علم الأصول. بیروت: دار الإسلامیة‏. چاپ‌اول، 1417ق.
صدر، محمدباقر. بحوث فی علم الأصول. قم: مؤسسهٔ دائرة المعارف فقه اسلامی علی مذهب اهل بیت(ع)‏. چاپ‌سوم، 1417ق.
صدر، محمدباقر. دروس فی علم الأصول. قم: دار الهدی. چاپ‌اول، 1422ق.
صدر، محمدباقر. مباحث الاصول. قم: مکتبة الإعلام الإسلامی. چاپ‌اول، 1408ق.
طباطبائی حکیم، محمدسعید. المحکم فی اصول الفقه. قم: المنار. چاپ‌اول، 1414ق.
طباطبائی قمی، تقی. آرائنا فی اصول الفقه. قم: محلاتی، چاپ اول، 1371ش.
عراقی، ضیاءالدین. نهایة الأفکار. قم: مؤسسة النشر الإسلامی. چاپ‌سوم، 1417ق.
علم‌الهدی، محمدصادق. «بررسی تاریخی سیر حجیت خبر واحد در اصول فقه شیعه»، پژوهش‌های اصولی. دورهٔ5، ش17، پاییز1393، ص120تا138.
فاضل موحدی لنکرانی، محمد. اصول فقه شیعه. قم: مرکز فقهی ائمهٔ اطهار(ع). چاپ‌اول، 1381.
فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد. العین. قم: دار الهجرة. چاپ‌اول، 1409ق.
فیاض حسین عاملی، حسن‌محمد. شرح الحلقة الثالثة. بیروت: شرکة المصطفی لإحیاء التراث. چاپ‌اول، 1428ق.
مظفر، محمدرضا. اصول الفقه. قم: مؤسسة النشر الإسلامی. چاپ‌پنجم، 1430ق.
مکارم شیرازی، ناصر. انوار الأصول. قم: مدرسهٔ امام علی‌بن‌ابی‌طالب. چاپ‌دوم، 1428ق.
میرزای قمی، ابوالقاسم‌بن‌محمدحسن. القوانین المحکمة فی الأصول. قم: احیاء الکتب الإسلامی. چاپ‌اول، 1430ق.
نائینی، محمدحسین. اجود التقریرات. قم: العرفان. چاپ‌اول، 1352.
نائینی، محمدحسین. فوائد الأصول. قم: مؤسسة النشر الإسلامی. چاپ‌اول، 1376.
هاشمی شاهرودی، محمود. اضواء و آراء تعلیقة علی کتابنا بحوث فی علم الأصول. قم: مؤسسهٔ دائرة المعارف فقه اسلامی‏. چاپ‌اول، 1431ق.
هاشمی شاهرودی، محمود. نتایج الأفکار فی الأصول. قم: آل مرتضی(ع). چاپ‌اول، 1385.
یزدی، محمدکاظم‌بن‌عبدالعظیم. التعارض. قم: مدین. چاپ‌اول، 1426ق.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 08 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 16 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 22 مهر 1403