فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

اعتبارسنجی معاملۀ همراه با کم‌فروشی (تطفیف)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه حقوق، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران
چکیده
تطفیف (کم‌فروشی)، از اعمال حرام شرعی و موجب بطلان معامله است. ولی در مورد صحت قراردادی که از حیث مقدار مشخص بوده ولی در وقت تسلیم به‌سبب کم‌فروشی یکی از طرفین کمتر از آن مقدار در می‌آید، تردید وجود دارد؛ برخی از محققان چنین معامله‌ای را صحیح دانسته و کم‌فروش را ضامن مقدار کم دانسته‌اند و برخی دیگر بر این باورند که معامله صحیح است ولی طرف متضرر، خیار تبعض صفقه دارد و در این میان برخی نیز بین معامله نسبت به شیء ربوی و غیرربوی تفصیل داده‌اند. در پژوهش حاضر با به‌کارگیریِ روش توصیفی‌تحلیلی این نتیجه به دست آمده است که هرگاه موضوع معامله، کلی باشد، کم‌فروشی باعث بطلان قرارداد نشده ولی کم‌فروش، ضامن مقدار کسری است و هرگاه موضوع قرارداد، عین معیّن باشد، اگر مقدار شرط عوض قراردادی باشد، چنانچه موضوعِ قرارداد مال ربوی باشد، قرارداد باطل و الا صحیح است ولی طرف متضرر، خیار تخلف شرط خواهد یافت و چنانچه کالای موضوع قرارداد، غیرربوی باشد، معامله درهرحال صحیح است و طرف متضرر حسب مورد، خیار تخلف شرط یا وصف خواهد یافت، مگر اینکه مقدار به‌عنوان توزیع ثمن بر مبیع لحاظ شده باشد که در این صورت، قرارداد نسبت به مقدار موجود، صحیح و نسبت به کسری، باطل است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابن‌ادریس، محمدبن‌احمد. السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. چاپ‌دوم، 1410ق.
ابن‌بابویه، محمدبن‌علی. الأمالی. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. چاپ‌اول، 1413ق.
ابن‌بابویه، محمدبن‌علی. عیون اخبار الرضا علیه السلام. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. چاپ‌اول، 1414ق.
ابن‌براج، عبدالعزیزبن‌نحریر. المهذب. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. چاپ‌اول، 1406ق.
ابن‌فارس، احمدبن‌فارس. معجم مقاییس اللغة. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. چاپ‌اول، 1404ق.
ابوالصلاح حلبی، تقی‌بن‌نجم. الکافی فی الفقه. اصفهان: کتابخانهٔ عمومی امام امیرالمومنین(ع). 1403ق.
اصفهانى، ابوالحسن. وسیلة النجاة. قم: مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره). چاپ‌اول، 1422ق.
امامی خوانسارى، الحاشیة الثانیة على المکاسب. بی‌جا: بی‌نا. بی‌تا.
امامی خوانسارى، محمد. الحاشیة الأولى على المکاسب. بی‌جا: بی‌نا. بی‌تا.
انصاری، مرتضی‌بن‌محمدامین. کتاب المکاسب. قم: کنگرهٔ جهانی بزرگداشت شیخ انصاری(ره). چاپ‌اول، 1415ق.
ایروانى، على. حاشیة المکاسب. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. چاپ‌اول، 1406ق.
بحرانى، یوسف‌بن‌احمد. الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. چاپ‌اول، 1405ق.
تبریزى، جواد. ارشاد الطالب إلى التعلیق على المکاسب. قم: اسماعیلیان. 1416ق.
حسینی عاملى، محمدجوادبن‌محمد. مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. چاپ‌دوم، 1419ق.
حکیم، سیدمحسن. منهاج الصالحین. بیروت: دار التعارف. چاپ‌اول، 1410ق.
حکیم، سیدمحمدسعید. منهاج الصالحین. بیروت: دار الصفوة. چاپ‌اول، 1415ق.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر. حقوق اموال. تهران: گنج دانش. چاپ هشتم، 1401ش.
خمینى، روح‌الله. تحریر الوسیلة. قم: دار العلم. چاپ‌اول، بی‌تا.
خوئی، ابوالقاسم. مصباح الفقاهة. بی‌جا: بی‌نا. بی‌تا.
خوئی، ابوالقاسم. موسوعة الامام الخوئی. قم: مؤسسهٔ احیاء آثار امام خوئی(ره). چاپ‌اول، 1418ق.
زمخشری، محمود. اساس البلاغه. بیروت: دار صادر. چاپ اول، 1399ق.
شهید اول، محمدبن‌مکی. اللمعة الدمشقیة فی فقه الامامیة. بیروت: دار التراث. چاپ‌اول، 1410ق.
شهید ثانی، زین‌الدین‌بن‌علی. الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم: کتاب‌فروشی داوری. 1410ق.
شهید اول، محمدبن‌مکى. الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. چاپ‌دوم، 1417ق.
شهید اول، محمدبن‌مکى. غایة المراد فی شرح نکت الإرشاد. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. چاپ‌اول، 1414ق.
شهید ثانى، زین‌الدین‌بن‌علی. حاشیة الإرشاد. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. چاپ‌اول، 1414ق.
شهید ثانى، زین‌الدین‌بن‌علی. مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام. قم: موسسهٔ معارف اسلامی. چاپ‌اول،1413ق.
صاحب‌جواهر، محمدحسن‌بن‌باقر. جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی. چاپ‌هفتم، 1404ق.
طباطبایى قمى، سیدتقی. عمدة المطالب فی التعلیق على المکاسب. قم: کتاب‌فروشی محلاتی. چاپ‌اول، 1413ق.
طوسی، محمدبن‌حسن. النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوى. بیروت: دار الکتاب العربی. چاپ‌دوم، 1400ق.
علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف. تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیة. قم: مؤسسهٔ امام صادق(ع). چاپ‌اول، 1420ق.
علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف. تذکرة الفقهاء. قم: آل‌البیت(ع). چاپ‌اول، 1414ق.
علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف. قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. چاپ‌اول، 1413ق.
علامه حلى، حسن‌بن‌یوسف. ارشاد الأذهان إلى أحکام الإیمان. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. چاپ‌اول، 1410ق.
علامه حلی، حسن‏بن‏یوسف. نهایه الاحکام فی معرفه الاحکام. قم: اسماعیلیان. چاپ‌دوم، 1410ق.
فاضل مقداد، مقدادبن‌عبدالله. تنقیح الرائع لمختصر الشرائع. قم: کتابخانهٔ آیت‌الله مرعشی(ره). چاپ‌اول، 1404ق.
فخرالمحققین، محمد. ایضاح الفوائد فی شرح اشکالات القواعد. قم: اسماعیلیان. چاپ‌اول، 1387ق.
قطب راوندی، سعیدبن‌هبةالله. فقه القرآن. قم: کتابخانهٔ آیت‌الله مرعشی(ره). چاپ‌دوم، 1405ق.
کاشف‌الغطاء، جعفر. شرح الشیخ جعفر على قواعد العلامة. بی‌جا: مؤسسهٔ کاشف‌الغطاء. 1420ق.
کاشف‌الغطاء، حسن. انوار الفقاهة؛ کتاب المکاسب. نجف: موسسهٔ کاشف‌الغطاء. 1422ق.
کلینی، محمدبن‌یعقوب. الکافی. تهران: دار الکتب الاسلامیة. چاپ‌چهارم، 1407ق.
لارى، سیدعبدالحسین. التعلیقة على المکاسب. قم: مؤسسهٔ معارف اسلامی. چاپ‌اول، 1418ق.
مامقانى، محمدحسن‌بن‌عبدالله. غایة الآمال فی شرح کتاب المکاسب. قم: مجمع الذخائر الاسلامیة. چاپ‌اول، 1316ق.
محقق حلی، جعفربن‌حسن. المختصر النافع فی فقه الإمامیة. قم: مؤسسة المطبوعات الدینیة. چاپ‌ششم، 1418ق.
محقق حلی، جعفربن‌حسن. شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: اسماعیلیان. چاپ‌دوم، 1408ق.
محقق حلی، جعفربن‌حسن. نکت النهایة. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. چاپ‌اول، 1412ق.
محقق کرکى، علی‌بن‌حسین. جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: آل‌البیت(ع). چاپ‌دوم، 1414ق.
مفید، محمدبن‌محمد. المقنعة. قم: کنگرهٔ جهانى هزارهٔ شیخ مفید. چاپ‌اول، 1413ق.
مقدس اردبیلى، احمدبن‌محمد. مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان. قم: مؤسسهٔ نشر اسلامی. چاپ‌اول، 1403ق.
مکارم شیرازى، ناصر. انوار الفقاهة: کتاب التجارة. قم: مدرسهٔ امام علی(ع). چاپ‌اول، 1426ق.
منتظرى، حسینعلی. دراسات فی المکاسب المحرمة. قم: تفکر. چاپ‌اول، 1415ق.
یزدانی، غلامرضا. تاثیر خیار بر محدودیت‏های تصرفات مالی ناقل. پژوهش‏های فقهی 21(3)، 195تا208، 1404ش. 10.22059/JORR.2025.386833.1009549
یزدانی، غلامرضا. حقوق اموال. تهران: مجد. چاپ‌اول، 1397.
یزدى، محمدکاظم‌بن‌عبدالعظیم. حاشیة المکاسب. قم: اسماعیلیان. چاپ‌دوم، 1421ق.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 18 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 19 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 23 مهر 1403