در فقه امامیه، اختلاف نظر قابل توجهی درباره حکم جنایت عمدی شخص نابینا (اَعْمَى) وجود دارد. برخی از فقها مانند ابنادریس، محققحلی، و شهیدثانی با استناد به عمومات قرآنی قصاص قائل به تساوی حکم نابینا و بینا در جنایت عمدی هستند و در صورت وجود شرایط، قصاص را جایز میدانند. در مقابل فقیهانی مانند شیخطوسی، شهیداول و محققخویی معتقدند جنایت عمدی نابینا معادل خطا محسوب میشود و تنها دیه بر عهده عاقله است؛ این دیدگاه مبتنی بر دو روایت معتبر است: موثقه ابو عبیده که تصریح میکند «عمد نابینا مانند خطاست» و صحیحه حلبی که در آن امام صادق(ع) قتل توسط نابینا را خطا دانسته و دیه را بر عاقله واجب میشمارد. در این تحقیق، پس از توصیف ادله هر دو دیدگاه، به تحلیل سندی و دلالی روایات پرداخته شده و اشکالات مطرح شده از جمله ضعف سندی، مسئله تخصیص عمومات قرآنی با خبر واحد، و عدم انطباق با قواعد عمومی دیات مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که با توجه به صحت سند و دلالت روایات خاصه، همچنین با در نظر گرفتن مبانی اصولی در جمع بین عمومات و روایات، دیدگاه قائل به تساوی عمد نابینا با خطا از اتقان بیشتری برخوردار است.
