درنگی در تأثیر ظلم در حرمت ربا و نقش آن در حکم ربای تولیدی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

امیرحسین غضنفری

دانش پژوه مقطع خارج مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام و پژوهشگر دفتر فقه معاصر.

10.22067/jfiqh.2026.94675.2024

چکیده

با اینکه حرمت ربا از مسلمات شریعت است، اما در رابطه با علت این حکم در دو ناحیه اختلاف وجود دارد؛ عده‌ای معتقدند که علت این حکم نیز به مانند بسیاری از احکام بیان نشده و قابل کشف نیست، اما در مقابل برخی قائل به کشف علت این حکم گردیده اند، در این میان نیز اختلاف وجود داشته و برخی بیان داشته اند که علت تحریم ربا، ظلمی است که بواسطه آن محقق می شود. این بحث با توجه به مقبولیت قاعده تعمیم یا تخصیص حکم به واسطه علت، دارای ثمرات فقهی نیز گردیده است؛ یکی از این ثمرات در ربای تولیدی، با این ادعا که ربای تولیدی ظلمی محقق نمی شود، بنابراین حکم حرمت ربا که علت آن تحقق ظلم است، شامل این مورد نخواهد شد، ظاهر می شود. در نوشتار پیش رو با روش تحلیلی_توصیفی به بررسی و نقد اصل ادعا علیت ظلم برای حرمت ربا پرداخته و سپس به تأثیر گذاری مسئله در حکم ربای تولیدی اشاره نموده ایم. نتیجه حاصله نیز عدم امکان اثبات علیت ظلم برای تحریم ربا اما امکان اثبات عدم حرمت آن به واسطه عدم اطلاق ادله حرمت ربا می باشد.

کلیدواژه‌ها

ربا تولیدی

علیت ظلم

ربای استنتاجی

ربای مصرفی

آیت الله صانعی

موضوعات

• سایر

---