بررسی دلالت آیه 33 سوره اسرا بر اجرای قصاص توسط ولی دم یا حکومت با تأکید برنقد دیدگاه فقهی صاحب جواهر

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

رقیه بخشی ¹

عباسعلی سلطانی ²

سید محمد هادی قبولی درافشان ³

¹ دانشجوی دکتری گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

² استاد گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

³ دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

10.22067/jfiqh.2026.100063.2238

چکیده

قصاص از مهم‌ترین نهادهای کیفری فقه اسلامی است که درباره حدود اختیارات ولیّ‌دم در اجرای آن، دیدگاه‌های متفاوتی مطرح شده است. صاحب جواهر با استناد به اطلاق آیه ۳۳ سوره اسراء، معتقد است ولیّ‌دم برای اجرای قصاص به اذن حاکم اسلامی نیاز ندارد. مسئله اصلی این پژوهش آن است که آیا اطلاق آیه مبارکه بر چنین اختیاری دلالت دارد یا باید با توجه به دیگر ادله شرعی مورد بررسی قرار بگیرد. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد انتقادی، باتحلیل دلالت آیه ۳۳ سوره اسراء، بررسی نسبت آن با آیه ۱۷۹ سوره بقره و سیر نزول این دو آیه، ارزیابی روایات مرتبط با توجه به شرایط تاریخی ـ اجتماعی صدور آنها و مطالعه سیره عملی پیامبر اکرم و امام علی، به تحلیل دیدگاه صاحب جواهر پرداخته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد اطلاق آیه ۳۳ سوره اسراء، با توجه به هدف تشریع قصاص در قرآن، قرائن موجود در آیات دیگر، شرایط صدور روایات مطلق و شواهد برگرفته از سیره حکومتی معصومان، قابل استناد برای نفی لزوم اذن حاکم نیست. بر این اساس، ادله مورد استناد صاحب جواهر توان اثبات جواز اجرای مستقل قصاص توسط ولیّ‌دم را ندارد و آیه مبارکه باید در پرتو مجموعه ادله قرآنی، روایی و سیره معصومان تفسیر شود.

کلیدواژه‌ها

قصاص

آیه33 اسراء

اذن حاکم

صاحب جواهر

موضوعات

• فقه جزایی

---