هویّت شناسی مولوی و ارشادی از طریق نمونه کاوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه علوم اسلامی رضوی

چکیده

تفکیک میان اوامر مولوی و ارشادی، ضرورتی انکارناپذیر و تأثیرگذار در استنباط فقهی است؛ در این جُستار، نگارنده کوشیده تا از طریق نمونه­ کاوی در مثال­های مشهور امر ارشادی و نیز مقایسه میان سه گونه از اوامر شرعی (ارشادی، مولوی استحبابی، مولوی طریقی) به مؤلّفه ­های اصلی در شکل­ گیری اوامر ارشادی و مولوی دست یابد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که عنصر محوری در اوامر مولوی، استفاده از جایگاه مولویّت و شخصیتِ حقوقی مولا، در تحریک عبد به سوی انجام فعل است؛ امّا اوامر ارشادی در جایی معنادارند که یا اساساً مولویّتی وجود ندارد و یا مولا به دلایلی از مولویّتش برای برانگیختن عبد استفاده نمی­ کند بلکه بدین منظور، از روش­های دیگری، همچون، بیانِ مصالح و مفاسد بهره می­ برد. در هر حال، چه ارشادی و چه مولوی، مولا واقعاً طالبِ انجام یا ترک فعل توسط عبد است و فقط، شیوه و اَبزار تحریک متفاوت است. علاوه بر این یافته­ های ما نشان می­دهد که مصلحتِ مستقل داشتن، ترتّب ثواب، فقدان عقاب، مرتبط بودن به امور دنیوی یا اخروی، وجودِ طلب حقیقی یا صوری، وجود یا عدم حکمِ مستقلِ عقلی، تأسیسی یا تأکیدی بودن و ... هیچکدام، ملاکی جامع و مانع در تمایز ارشادیّات از اوامر مولوی نمی ­باشند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 01 آبان 1401
  • تاریخ دریافت: 19 شهریور 1399
  • تاریخ بازنگری: 01 تیر 1400
  • تاریخ پذیرش: 08 تیر 1400